Burmistrz zwrócił się do RIO z prośbą o udzielenie wyjaśnień w sprawie dotyczącej wydatkowania środków publicznych w kontekście zmiany granic jednostek samorządu terytorialnego i realizacji inwestycji dofinansowanej ze środków publicznych przez jednostkę, która może utracić terytorialną właściwość do zarządzania danym terenem.
W ocenie RIO, analizując tego typu zagadnienia należy odwołać się do art. 4eb ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (DzU z 2024 r. poz. 1465, ze zm.; dalej: usg), który reguluje kwestię następstwa prawnego w przypadku zmiany granic gminy (tj. wyłączenia części terytorium z jednej gminy i włączenia do terenu drugiej). Zgodnie z tym przepisem gmina, do której został włączony inny obszar, wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki gminy na tym obszarze, w tym prawa i obowiązki wynikające z zezwoleń, koncesji oraz innych aktów administracyjnych. Wprowadza on również sukcesję generalną przejmującej gminy wobec praw i obowiązków związanych z przejętym obszarem innej gminy. Przyjmuje się, że gmina przejmująca wstępuje ex lege we wszystkie prawa o charakterze publicznym (w tym administracyjnym) i prywatnym (w tym cywilnym), których stroną była gmina pozbawiona części swojego terenu, a które dotyczą przejętego obszaru.
Warto zwrócić również uwagę na art. 44 pkt 2 usg, który to określa sposoby nabycia mienia komunalnego, wskazując, że następuje to poprzez przekazanie gminie mienia w związku z utworzeniem lub zmianą granic gminy w trybie, o którym mowa w art. 4 usg. Przekazanie następuje w drodze porozumienia zainteresowanych gmin, a w razie braku porozumienia – decyzją Prezesa Rady Ministrów, podjętą na wniosek ministra właściwego do spraw administracji publicznej. Przyjmuje się, że art. 44 pkt 2 w związku z art. 4 ust. 3 i art. 7 usg wprowadza zasadę, zgodnie z którą przy zmianie granic gmin prawo własności mienia podlega przekazaniu na rzecz gminy przejmującej, gdyż w celu realizacji nowych zadań gmina ta musi być wyposażona w mienie służące użyteczności publicznej w gminie, której zakres zadań uległ zmniejszeniu. W konsekwencji zmiana granic nie skutkuje automatycznym wstąpieniem gminy, do której został włączony obszar innej gminy, w jej uprawnienia odnoszące się do mienia gminy, na które składa się w szczególności prawo własności, inne prawa rzeczowe oraz wierzytelności. Ich przejście uzależnione jest od zawarcia porozumienia, bądź też wydania decyzji administracyjnej w przypadku, gdy do takiego porozumienia zainteresowane gminy nie dojdą.
Wyjaśnienia Regionalnej Izby Obrachunkowej w Gdańsku z 16 maja 2025 r., nr RP.63.26.2025
