Wnioskodawczyni (A.H., dalej również: skarżąca) zwróciła się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z wnioskiem o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, że 30 czerwca 2010 r. nabyła uprawnienia do wykonywania zawodu regulowanego – pracownika socjalnego. Minister odmówił wydania zaświadczenia, uznając, że przedstawiony przez nią dyplom ukończenia studiów magisterskich na kierunku pedagogika, w specjalności praca socjalna, nie spełnia wymagań określonych w art. 116 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie jest w stanie stwierdzić, czy w ramach tych studiów zrealizowano tzw. minimum programowe, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 2008 r. dotyczącym specjalności przygotowującej do wykonywania zawodu pracownika socjalnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienie Ministra, podkreślając, że postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia, prowadzone na podstawie art. 217 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa), ma charakter uproszczony i nie może być wykorzystywane do dokonywania merytorycznej oceny programu studiów. Sąd wskazał, że zaświadczenie tego rodzaju jest jedynie aktem urzędowym potwierdzającym stan faktyczny lub prawny wynikający z dokumentów znajdujących się w dyspozycji organu.
W ocenie WSA organ administracji nie jest uprawniony do podważania treści dyplomu ukończenia studiów wyższych ani suplementu do dyplomu, jeżeli dokumenty te nie zostały zakwestionowane w trybie przewidzianym przepisami prawa o szkolnictwie wyższym. Dyplom, jako dokument urzędowy, korzysta bowiem z domniemania prawdziwości i legalności – analogicznie jak decyzja administracyjna. Z tego względu jego weryfikacja nie może następować w toku uproszczonego postępowania administracyjnego prowadzonego w celu wydania zaświadczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji. Wskazał, że organ administracji publicznej nie posiada kompetencji do kwestionowania treści dyplomu uczelni wyższej w innym trybie niż przewidziany przepisami ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Próba ustalenia, czy w ramach odbytych studiów zrealizowano minimum programowe, przekracza zakres uproszczonego postępowania wyjaśniającego, o którym mowa w art. 217 § 2 kpa.
NSA podkreślił ponadto, że wbrew stanowisku organu wyrażonemu w zaskarżonym postanowieniu w okolicznościach sprawy należało zastosować art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, iż osoby, które przed dniem 1 stycznia 2008 r. ukończyły lub kontynuowały studia wyższe o specjalności praca socjalna na jednym z kierunków: pedagogika, politologia, polityka społeczna, psychologia, socjologia lub nauki o rodzinie, po uzyskaniu dyplomu ukończenia tych studiów nabywają uprawnienia do wykonywania zawodu pracownika socjalnego.
W stanie faktycznym sprawy skarżąca rozpoczęła studia licencjackie na kierunku pedagogika, w zakresie pracy socjalnej i resocjalizacji, w semestrze zimowym 2005 r., a ukończyła je w 2008 r., uzyskując 11 czerwca 2008 r. tytuł zawodowy licencjata. Tym samym spełniała przesłanki określone w powyższym przepisie, gdyż kontynuowała studia przed 1 stycznia 2008 r. na jednym z wymienionych kierunków, w specjalności przygotowującej do zawodu pracownika socjalnego.
Sąd zwrócił także uwagę, że podstawą odmowy uznania uprawnień skarżącej nie mogło być stwierdzenie Ministra, iż ukończona specjalność to „praca socjalna i resocjalizacja”, a nie wyłącznie „praca socjalna”, jak wskazano w przepisie. Taka wykładnia jest zbyt rygorystyczna i arbitralna. Jeżeli bowiem skarżąca ukończyła studia w specjalności obejmującej zarówno pracę socjalną, jak i resocjalizację, to nie sposób wyciągać dla niej negatywnych konsekwencji z faktu, że nie była to wyłącznie jedna z tych specjalności – zasada a maiori ad minus przemawia przeciwko takiej interpretacji. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści suplementu do dyplomu ukończenia studiów licencjackich nr (...), w którym jednoznacznie wskazano, że jego posiadaczka posiada kwalifikacje do pracy w zawodzie pracownika socjalnego w instytucjach pomocy społecznej.
Skoro dyplom ukończenia studiów stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 kpa, to – podobnie jak decyzja administracyjna – korzysta z domniemania zgodności z prawem i prawdziwości. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2748/19, dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja administracyjna wydana w danej sprawie, organy administracji – a także sądy administracyjne – są zobowiązane do jej uwzględnienia przy wydawaniu dalszych rozstrzygnięć. Zasada trwałości decyzji administracyjnych służy zapewnieniu stabilności stosunków prawnych i ochronie praw nabytych.
NSA podkreślił również, że z treści art. 116 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż warunkiem uzyskania statusu pracownika socjalnego jest ukończenie do określonej daty studiów wyższych o specjalności przygotowującej do wykonywania tego zawodu na jednym z wymienionych kierunków. W związku z tym, w ramach uproszczonego postępowania administracyjnego, organ może jedynie zbadać, czy przedstawiony przez wnioskodawcę dyplom dotyczy studiów ukończonych w wymaganym terminie, na właściwym kierunku i ze wskazaną specjalnością. Ocena, czy w toku studiów zrealizowano wymagane minimum programowe, wykracza poza kompetencje Ministra w tym postępowaniu i nie może stanowić podstawy odmowy wydania zaświadczenia.
Wyrok NSA z 13 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 1370/24
