Burmistrz zwrócił się do regionalnej izby obrachunkowej z prośbą o wyjaśnienia w zakresie dopuszczalności dokonania zamiany nieruchomości stanowiącej własność gminy oraz oceny zgodności takiego działania z zasadami gospodarowania środkami publicznymi.
W przedstawionym we wniosku stanie faktycznym nieruchomość gminna służyła jako dojazd do nieruchomości prywatnej, została zagospodarowana przez dzierżawcę poprzez wykonanie ciągu pieszo-jezdnego i parkingu oraz była obciążona służebnością gruntową. Nieruchomości oferowane przez podmiot prywatny były natomiast przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod publiczny ciąg pieszo-jezdny, a ich nabycie pozostawało związane z realizacją zadań własnych gminy w zakresie dróg i układu komunikacyjnego.
Art. 37 ust. 2 pkt 4 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DzU z 2026 r. poz. 399; dalej: ugn) dopuszcza bezprzetargowe zbycie nieruchomości w drodze zamiany. Jednocześnie, zgodnie z art. 12 ugn, organy gminy powinny gospodarować nieruchomościami w sposób celowy, racjonalny i efektywny. W ocenie RIO zastosowanie trybu bezprzetargowego z znajduje podstawę w art. 37 ust. 2 pkt 4 ugn. Zasadność zamiany wymaga jednak wykazania, że odpowiada ona zasadom prawidłowej gospodarki i służy realizacji zadań publicznych.
Planowana zamiana powinna być również oceniana w świetle art. 44 ust. 3 pkt 1 lit. a ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (DzU z 2025 r. poz. 1483), nakazującego dokonywanie wydatków w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów. Jeżeli analiza ekonomiczna wykazuje, że dopłata wynikająca z różnicy wartości nieruchomości będzie niższa niż koszty jej pozyskania w inny sposób, a grunty są niezbędne do wykonywania zadań własnych gminy, zamiana może zostać uznana za zgodną z tym przepisem. Organy gminy powinny udokumentować niezbędność nabycia gruntów, korzyści społeczne i infrastrukturalne, racjonalność dopłaty oraz przewagę zamiany nad innymi sposobami pozyskania nieruchomości. Po spełnieniu tych warunków czynność ta nie powinna być traktowana jako naruszająca zasadę uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów.
Wyjaśnienia Regionalnej Izby Obrachunkowej w Lublinie z 29 czerwca 2026 r., nr RIO.V.070.63.2026
