Zjawisko odpływu młodych przeanalizował prof. Piotr Szukalski z Uniwersytetu Łódzkiego w badaniu „Skąd i dokąd uciekają młodzi Polacy?”. Opublikowany w listopadzie 2025 r. raport pokazuje Polskę coraz wyraźniej podzieloną na obszary, które młodych przyciągają oraz te, z których młodzi masowo wyjeżdżają. Badanie oparto na prostym założeniu. – Braliśmy pod uwagę dwie grupy wiekowe: dzieci w wieku 10–14 lat, kiedy zamieszkuje się jeszcze z rodzicami, a więc w miejscu pochodzenia oraz osoby w wieku 30–34 lat – te same osoby po 20 latach, kiedy można założyć, że mieszkają tam, gdzie będzie ich docelowe miejsce zamieszkiwania – tłumaczy prof. Szukalski.
Porównanie danych z lat 2004 i 2024 na poziomie powiatów pozwoliło ustalić nie tylko, skąd młodzi wyjeżdżają, ale przede wszystkim gdzie ostatecznie osiadają. Taka perspektywa uchwyciła trwały efekt migracji – brak powrotów. W badaniu świadomie skupiono się na poziomie powiatów. Jak podkreśla jego autor, analiza prowadzona w skali województw nie pozwalałaby uchwycić migracji wewnątrzregionalnych. Z kolei zejście do poziomu gmin nadmiernie eksponowałoby migracje na bardzo krótkie odległości, które często nie pociągają za sobą poważniejszych skutków społecznych ani gospodarczych. Poziom powiatowy okazał się więc najbardziej adekwatny do pokazania realnych konsekwencji odpływu młodych, takich, które bezpośrednio wpływają na rynek pracy, szkoły, usługi publiczne i przyszłość całych lokalnych wspólnot.
W badaniu uwzględniono także ogólnopolski kontekst demograficzny. W ciągu dwóch dekad liczba osób z analizowanej grupy wiekowej zmniejszyła się w skali kraju o blisko 2 proc., m.in. na skutek migracji zagranicznych i zgonów. Dlatego obok surowych danych surowych zastosowano także dane skorygowane, które pozwalają ocenić, jak poszczególne powiaty wypadają na tle średniej krajowej i czy tracą młodych szybciej, czy wolniej niż reszta kraju.
Wnioski są jednoznaczne: z większości powiatów w Polsce młodzi po prostu wyjechali. W ciągu ostatnich 20 lat tylko niewielka grupa powiatów zanotowała wzrost ich liczby, podczas gdy znacznie więcej straciło ich dużą część. Najczęściej ubytek mieścił się w przedziale od 10 do 30 proc., co dotyczy niemal dwóch trzecich wszystkich samorządów powiatowych w kraju. W wielu przypadkach straty były jeszcze większe i sięgały co najmniej jednej trzeciej młodego pokolenia.
Cały artykuł w papierowym wydaniu 2. numeru "Wspólnoty"
Demografia będzie tematem roku na łamach „Wspólnoty”. Tym artykułem otwieramy cykl publikacji poświęconych jednemu z najpoważniejszych wyzwań, przed jakimi stoją samorządy. W kolejnych numerach będziemy przyglądać się różnym wymiarom zmian demograficznych – od starzenia się społeczeństwa, przez depopulację, po skutki tych procesów, a także próby zatrzymania niekorzystnych trendów. Zmiany liczby i struktury mieszkańców coraz mocniej wpływają na codzienne funkcjonowanie gmin, powiatów i regionów, i mają bezpośrednie przełożenie na decyzje samorządowe: planowanie sieci szkół i przedszkoli, finanse czy możliwości inwestycyjne. Będziemy analizować te procesy z perspektywy JST, zestawiając ogólnopolskie trendy z lokalnymi doświadczeniami.
