Konsultacje publiczne projektu ustawy o zrównoważonym rozwoju miast rozpoczęły się 10 lutego 2026 r. Jak podkreśla Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, ustawa jest jednym z priorytetów rządu i elementem wdrażania Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. Minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz wskazuje, że celem jest sprawne przeprowadzenie konsultacji, tak aby możliwe było przejście do kolejnych etapów prac legislacyjnych. – Przygotowujemy fundamentalną zmianę systemową, która usprawni relacje między miastami a ich otoczeniem, w szczególności tam, gdzie od lat brakowało skutecznych narzędzi współpracy. Konsultacje projektu ustawy, która ma to uregulować, chcemy przeprowadzić sprawnie, aby przejść do kolejnych etapów legislacyjnych. Widzimy gotowość zarówno po stronie rządu, jak i samorządów, aby te rozwiązania szybko zaczęły działać – podkreśla minister.
Projektowane przepisy mają wprowadzić nowe, kompleksowe regulacje dotyczące polityki miejskiej i uporządkować kwestie rozwoju miast w systemie zarządzania rozwojem kraju. Kluczowym rozwiązaniem jest utworzenie związku rozwojowego – nowej formy współpracy jednostek samorządu terytorialnego, która będzie mogła działać na obszarach metropolii, aglomeracji oraz mniejszych miast.
Związki rozwojowe mają realizować lub koordynować w szczególności: planowanie strategiczne i ponadlokalne, integrację transportu publicznego i rozwój mobilności, działania w zakresie środowiska oraz adaptacji do zmian klimatu, koordynację rozwoju usług publicznych (w tym edukacji ponadpodstawowej), a także – jeśli zdecydują o tym samorządy – zadania z zakresu gospodarki komunalnej. Projekt zakłada również, że związek rozwojowy będzie mógł pełnić rolę centrum usług wspólnych lub grupy zakupowej, co ma przełożyć się na większą efektywność wydatków publicznych.
W projekcie przewidziano także wsparcie finansowe dla związków rozwojowych, powiązane ze stopniem integracji oraz realizacją wspólnych strategii, a także planów transportowych i komunikacyjnych.
Uzasadniając potrzebę zmian, projektodawca wskazuje na policentryczny charakter polskiej sieci osadniczej, opartej na miastach różnej wielkości, które pełnią ważne funkcje dla otaczających je obszarów. Jednocześnie wiele wyzwań rozwojowych wykracza dziś poza granice pojedynczych gmin. Depopulacja, starzenie się społeczeństwa, suburbanizacja, dostępność mieszkań czy sprawny transport publiczny wymagają współpracy całych obszarów funkcjonalnych – powiązanych ze sobą jednostek (np. gmin i powiatów), które charakteryzują się wspólnymi uwarunkowaniami społeczno-gospodarczymi, celami rozwoju i problemami przestrzennymi. W tym kontekście ustawa ma wzmacniać współpracę samorządów w miejskich obszarach funkcjonalnych (MOF) oraz lepiej osadzać politykę miejską – jako międzysektorową (m.in. planowanie przestrzenne, środowisko, mobilność, mieszkalnictwo, sprawy społeczne) – w systemie zarządzania rozwojem kraju, z naciskiem na koordynację działań rządu i samorządów.
Zgodnie z założeniami, wejście w życie ustawy ma przynieść m.in. lepsze, wspólne planowanie rozwoju w miastach i ich obszarach funkcjonalnych, większy dostęp mieszkańców do usług publicznych (np. transportu, gospodarki odpadami, zaopatrzenia w wodę), obniżenie kosztów dzięki efektowi skali i zintegrowanemu zarządzaniu, ograniczenie niekontrolowanej suburbanizacji oraz zmniejszenie punktów spornych między miastami a gminami sąsiednimi. Projektodawca zakłada także lepszą koordynację działań rządowych wobec samorządów oraz większe możliwości pozyskiwania funduszy zewnętrznych.
W dokumentach podkreślono, że szczególnie ważnym adresatem proponowanych rozwiązań są miasta regionalne i subregionalne niebędące stolicami województw, które pełnią istotne funkcje ponadlokalne i często mierzą się z wieloma wyzwaniami. Jednocześnie projekt odnosi się do ośrodków różnej wielkości – od metropolii i aglomeracji po miasta średnie – ponieważ w dużej mierze mają one podobne wyzwania i problemy, choć w różnej skali i intensywności.
