Zarząd Śląskiego Związku Gmin i Powiatów przyjął stanowisko w sprawie potrzeby wyłączenia ze wskaźników zadłużenia pożyczek zaciąganych przez samorządy z Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności.
Jak wskazuje Związek, głównym celem postulowanej zmiany jest stworzenie ram prawnych pozwalających JST na efektywną realizację inwestycji o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa i obronności państwa. Chodzi jednocześnie o zabezpieczenie potencjału inwestycyjnego samorządów, tak aby finansowanie zadań związanych z obronnością nie ograniczało ich zdolności finansowej wynikającej z indywidualnego limitu spłaty zobowiązań określonego w art. 243 ustawy o finansach publicznych.
Nadzwyczajne wydatki nie powinny wypierać innych zadań
Śląski Związek Gmin i Powiatów podkreśla, że obowiązujący mechanizm wynikający z art. 243 ustawy o finansach publicznych pełni funkcję stabilizującą i dyscyplinującą finanse lokalne. W ocenie Związku jego obecna konstrukcja nie uwzględnia jednak nadzwyczajnego charakteru wydatków ponoszonych na zapewnienie bezpieczeństwa i ochronę ludności cywilnej.
Samorządowcy argumentują, że finansowanie takich zadań nie powinno odbywać się kosztem bieżącej realizacji zadań własnych ani prowadzić do przekraczania ustawowej zdolności zadłużeniowej JST.
W stanowisku wskazano również na zmianę sytuacji geopolitycznej w Europie. Rosnące zagrożenia o charakterze militarnym, hybrydowym i kryzysowym mają nakładać na samorządy obowiązek pilnego zwiększania nakładów m.in. na systemy ochrony ludności, obiekty ochrony zdrowia, centra zarządzania kryzysowego oraz zabezpieczenie infrastruktury krytycznej. Znaczna część zadań związanych z budowaniem odporności państwa na poziomie operacyjnym spoczywa – jak podkreślono – bezpośrednio na strukturach lokalnych.
Zdaniem Związku obecne rygory prawne powodują, że ponoszenie kosztów związanych z bezpieczeństwem może ograniczać możliwości zaspokajania innych, codziennych potrzeb społeczności lokalnych.
Wyłączenie tylko dla określonych zobowiązań
Proponowane rozwiązanie miałoby dotyczyć wyłącznie zobowiązań zwrotnych zaciąganych w ramach Funduszu Bezpieczeństwa i Obronności. Według autorów stanowiska takie wyłączenie nie oznaczałoby odejścia od zasad ostrożnościowych w gospodarce finansowej JST, lecz stanowiłoby rozwiązanie uzasadnione nadrzędnym interesem publicznym.
Związek zwraca uwagę, że art. 243 ustawy o finansach publicznych przewiduje już wyłączenia dotyczące innych kategorii zadłużenia, w tym zobowiązań związanych ze współfinansowaniem projektów z budżetu Unii Europejskiej.
Związek proponuje konkretną zmianę reguły fiskalnej
Do stanowiska dołączono propozycję regulacji łagodzącej regułę fiskalną ograniczającą wysokość spłaty długu JST.
Zgodnie z propozycją ograniczenia wynikającego z art. 243 ust. 1 ustawy o finansach publicznych nie stosowałoby się do wykupu papierów wartościowych oraz spłat rat kredytów i pożyczek wraz z należnymi odsetkami i dyskontem, jeżeli zobowiązania zostałyby zaciągnięte lub wyemitowane w latach 2026–2027 i dotyczyły zadań z zakresu obronności oraz wydatków na bezpieczeństwo i ochronę ludności cywilnej. W szczególności rozwiązanie miałoby objąć zobowiązania, których źródłem jest Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności.
Związek proponuje również, aby przy ustalaniu relacji ograniczającej wysokość spłaty długu w latach 2027–2035 wydatki bieżące budżetu JST były pomniejszane o wydatki na obsługę długu. Z kolei od 2027 r. miałyby być pomniejszane również o wydatki bieżące poniesione w latach 2026–2027 na realizację zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa i ochroną ludności cywilnej.
Jednocześnie w propozycji znalazło się zabezpieczenie, zgodnie z którym zaciąganie takich zobowiązań nie mogłoby zagrażać realizacji zadań publicznych przez samorząd w roku budżetowym i w latach następnych. Regionalna izba obrachunkowa, wydając opinię o możliwości spłaty zobowiązań, miałaby oceniać w szczególności ich wpływ na zdolność JST do wykonywania zadań publicznych.
