Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przygotowało projekt Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027–2031. Dokument ma być kontynuacją działań realizowanych w latach 2025–2026, na które rząd przeznaczył blisko 34 mld zł. W kolejnej pięciolatce skala finansowania ma być znacznie większa – wstępny budżet programu określono na co najmniej 105 mld zł.
Jak wynika z informacji przekazanej przez MSWiA, program ma stworzyć podstawy finansowania ochrony ludności i obrony cywilnej w Polsce oraz zapewnić stabilne środki na inwestycje zwiększające odporność państwa, samorządów i mieszkańców na sytuacje kryzysowe. Projekt wymaga jeszcze zatwierdzenia przez Radę Ministrów, dlatego jego ostateczny kształt i kwoty mogą ulec zmianie.
Miliardy na bezpieczeństwo
Finansowanie programu zaplanowano w podziale na poszczególne lata. W 2027 r. na ochronę ludności i obronę cywilną ma trafić co najmniej 23,4 mld zł, a w 2028 r. ponad 24,7 mld zł. W kolejnych latach przewidziano co najmniej 18,4 mld zł w 2029 r., 19 mld zł w 2030 r. oraz 19,5 mld zł w 2031 r.
Z informacji MSWiA wynika, że pieniądze z Programu OLiOC mają zasilić przede wszystkim samorządy. To istotne, ponieważ to właśnie jednostki samorządu terytorialnego będą w praktyce odpowiadały za znaczną część działań związanych z przygotowaniem infrastruktury, organizacją lokalnych zasobów, zapewnieniem miejsc schronienia, współpracą ze służbami oraz edukacją mieszkańców.
Program ma objąć kilka kluczowych obszarów. Jednym z najważniejszych będzie budowa nowych i adaptacja istniejących schronów oraz obiektów zbiorowej ochrony. Planowane jest także tworzenie miejsc doraźnego schronienia i rozwój odpornej infrastruktury medycznej. Oznacza to inwestycje w zaplecze, które w razie zagrożenia ma umożliwić mieszkańcom dostęp do bezpiecznych miejsc, podstawowej pomocy i niezbędnych usług.
Energia, woda, żywność i ostrzeganie
Projekt programu zakłada również wzmocnienie infrastruktury niezbędnej do utrzymania podstawowych funkcji państwa i wspólnot lokalnych w sytuacjach kryzysowych. Chodzi m.in. o alternatywny dostęp do energii elektrycznej, ciepła, żywności i wody pitnej. Program ma finansować tworzenie magazynów, punktów przetrwania oraz zasobów, które pozwolą zachować ciągłość dostaw w razie awarii, konfliktu, klęski żywiołowej lub innego poważnego zagrożenia.
Wśród priorytetów znalazły się także szybkie systemy ostrzegania. Ich znaczenie w ostatnich latach wyraźnie wzrosło, ponieważ skuteczna ochrona ludności zależy nie tylko od infrastruktury, lecz także od czasu reakcji i zdolności do szybkiego przekazywania wiarygodnych informacji mieszkańcom.
Program przewiduje ponadto zakup nowoczesnych pojazdów i sprzętu ratowniczego. Ma powstać również specjalny komponent medyczny Szefa Obrony Cywilnej. Kontynuowane będzie tworzenie Korpusu Obrony Cywilnej, który ma wzmacniać zdolność państwa do działania w sytuacjach szczególnego zagrożenia.
Szkolenia i odporność społeczna
Ważną częścią programu mają być działania edukacyjne. MSWiA zapowiada szkolenia, ćwiczenia i inicjatywy zwiększające wiedzę mieszkańców, w tym w zakresie reagowania na zagrożenia, ewakuacji, udzielania pierwszej pomocy, przeciwdziałania dezinformacji oraz przygotowania gospodarstw domowych na sytuacje kryzysowe.
Znaczące środki mają zostać przekazane organizacjom pozarządowym. Jednym z elementów wsparcia mają być Powszechne Warsztaty Ochrony Ludności, czyli praktyczne szkolenia przekazujące wiedzę zawartą w „Poradniku bezpieczeństwa”. Uzupełnieniem tych działań ma być Akademia Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, określana jako program edukacji powszechnej.
Akademia OLiOC ma prowadzić uczestników od rozpoznania zagrożeń i źródeł informacji, przez przygotowanie rodziny, domu, szkoły i miejsca pracy, aż po działania podejmowane w sytuacjach alarmu, ewakuacji, pożaru, przerw w dostawie energii, zagrożeń informacyjnych czy konieczności udzielenia pierwszej pomocy. Program ma być oparty na cyklu tematycznym, ogólnokrajowym dniu treningowym oraz współpracy różnych podmiotów – od instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i ratownictwo, przez edukację i ochronę zdrowia, po cyberbezpieczeństwo i pomoc społeczną.
Samorządy w centrum programu
Choć projekt programu ma charakter rządowy, jego powodzenie będzie zależało w dużej mierze od wdrożenia na poziomie lokalnym. To samorządy najlepiej znają układ przestrzenny swoich miejscowości, lokalne ryzyka, stan infrastruktury, potrzeby mieszkańców i możliwości organizacyjne. Jeżeli zapowiadane środki rzeczywiście trafią przede wszystkim do JST, program może stać się jednym z największych impulsów inwestycyjnych w obszarze bezpieczeństwa lokalnego.
MSWiA podkreśla, że budowanie odporności społecznej nie jest wyłącznie zadaniem instytucji państwa. Obejmuje także przygotowanie samych mieszkańców do samodzielnego funkcjonowania przez pierwsze 72 godziny kryzysu. To czas, w którym wiedza, odpowiedzialność i podstawowe przygotowanie gospodarstwa domowego mogą przesądzać o bezpieczeństwie rodziny, sąsiadów i lokalnej wspólnoty.
Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027–2031 pozostaje na razie projektem. Już teraz pokazuje jednak skalę zmiany, jaka ma nastąpić w podejściu państwa do ochrony ludności. Jeśli zapowiedziane finansowanie zostanie utrzymane, będzie to pierwszy tak szeroki i wieloletni mechanizm wspierania bezpieczeństwa mieszkańców, infrastruktury kryzysowej i lokalnej odporności w demokratycznej Polsce.
