Minister edukacji podpisała rozporządzenie w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Jak podkreślono, celem nowych przepisów jest poprawa organizacji i jakości usług świadczonych przez poradnie, usprawnienie procesów decyzyjnych zespołów orzekających oraz lepsze wykorzystanie zasobów kadrowych. W efekcie zmiany mają przełożyć się na większą dostępność i wyższą jakość wsparcia udzielanego dzieciom i młodzieży.
Jedną z najważniejszych zmian jest wzmocnienie roli zespołu orzekającego. To właśnie zespół, na podstawie dokumentacji dołączonej do wniosku oraz wyników diagnozy przeprowadzonej w poradni, będzie rozstrzygał, czy zachodzi potrzeba kształcenia specjalnego. Dokumentacja medyczna została wskazana jako materiał pomocniczy, a nie rozstrzygający o wyniku postępowania.
Zmienia się także skład zespołu orzekającego. Lekarz będzie uczestniczył w jego pracach tylko wtedy, gdy do wniosku dołączono dokumentację medyczną, podczas gdy wcześniej był stałym członkiem zespołu. Rozszerzono również katalog osób, które – za zgodą rodziców albo pełnoletniego ucznia – będą mogły brać udział w posiedzeniu z głosem doradczym. Chodzi o asystenta międzykulturowego, osobę władającą językiem kraju pochodzenia dziecka, tłumacza języka migowego oraz osobę wykonującą zawód medyczny w zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Przepisy dopuszczają też zdalny udział osoby wykonującej zawód medyczny, przy zachowaniu zasad bezpieczeństwa.
Nowe regulacje porządkują także procedurę składania wniosków o wydanie orzeczenia lub opinii. Wnioski będzie można składać zarówno w postaci papierowej, jak i elektronicznej. W przypadku formy elektronicznej zastosowanie znajdą przepisy dotyczące doręczeń elektronicznych. Doprecyzowano również zasady uwierzytelniania załączanych dokumentów – elektroniczne kopie będą mogły być potwierdzane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.
Rozporządzenie szczegółowo określa też wymaganą dokumentację dołączaną do wniosku. Obejmuje ona m.in. oświadczenia i zgody dotyczące udziału określonych osób w posiedzeniu zespołu, statusu prawnego wnioskodawcy, zgody na przekazanie orzeczenia do szkoły lub przedszkola oraz doręczeń elektronicznych. Istotną zmianą jest również wymóg podpisania wniosku przez oboje rodziców. Jeżeli podpis złoży tylko jedno z nich, konieczne będzie dołączenie oświadczenia wyjaśniającego brak podpisu drugiego rodzica. Ma to ograniczyć sytuacje, w których jeden z rodziców, mimo posiadania władzy rodzicielskiej, jest pomijany przy podejmowaniu decyzji o złożeniu wniosku.
Wprowadzono również obowiązek dołączania zaświadczenia o stanie zdrowia do wniosku o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na niepełnosprawność. Dokument ten będzie musiał zostać wystawiony przez lekarza specjalistę odpowiedniego do rodzaju niepełnosprawności albo lekarza w trakcie specjalizacji, ale wyłącznie w ramach świadczeń finansowanych ze środków publicznych lub w jednostce prowadzącej szkolenie specjalizacyjne.
Nowe przepisy nakładają także na przedszkola, szkoły i placówki obowiązek przekazywania informacji o funkcjonowaniu ucznia. Opinie te mają być uwzględniane w toku diagnozy prowadzonej przez poradnię. Rozporządzenie określa ponadto standardy procesu diagnostycznego, w tym wymóg przeprowadzania oceny funkcjonowania dziecka oraz szczegółowe zasady oceny potrzeb dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością wzroku i słuchu, a także dzieci należących do mniejszości narodowych i etnicznych, społeczności posługującej się językiem regionalnym oraz dzieci i uczniów, którzy nie znają języka polskiego albo znają go w stopniu niewystarczającym do korzystania z nauki. W diagnozie mają być stosowane narzędzia oparte na dowodach naukowych, dostosowane do rozwoju dziecka lub ucznia i używane przez odpowiednio przygotowane osoby.
W rozporządzeniu przewidziano także zmiany organizacyjne, które zaczną obowiązywać od 1 września 2026 r. Od tego dnia orzeczenia i opinie dla dzieci niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących oraz dzieci z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, będą wydawane przez poradnie właściwe terenowo. Nadal będą mogły działać poradnie specjalistyczne, jednak organ prowadzący określi teren ich działalności.
Zmieniają się również zasady przekazywania orzeczeń do jednostek systemu oświaty. Dokumenty będą trafiały do przedszkoli, szkół i placówek, do których uczęszcza dziecko lub uczeń, a rodzice będą musieli wyrazić na to zgodę już na etapie składania wniosku. Brak takiej zgody będzie skutkował pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
Nowe przepisy wydłużają także termin rozpatrzenia odwołania od orzeczenia przez kuratora oświaty z 14 do 21 dni. Uproszczone zostaną ponadto wzory orzeczeń i opinii, a same orzeczenia będą musiały być podpisywane przez wszystkich członków zespołu, zgodnie z wymaganiami Kodeksu postępowania administracyjnego.
