Wyrok dotyczy granic, w jakich jednostka samorządu terytorialnego może kształtować regulamin wynagradzania nauczycieli. Sprawa została zainicjowana skargą wojewody na uchwałę Rady Powiatu Pyrzyckiego z 22 kwietnia 2009 r. w sprawie regulaminu wynagradzania nauczycieli. WSA w Szczecinie wyrokiem z 29 sierpnia 2024 r. stwierdził nieważność części postanowień tego regulaminu, a NSA oddalił skargę kasacyjną organu.
Spór dotyczył czterech grup regulacji. Po pierwsze, regulamin przewidywał, że nauczycielowi przysługuje tylko jeden dodatek funkcyjny z tytułu pełnienia funkcji kierowniczych, a przy zbiegu prawa do dwóch lub większej liczby dodatków wypłacany jest tylko ten wyższy. Po drugie, uchwała określała przypadki, w których dodatek funkcyjny nie przysługuje, m.in. w okresie nieusprawiedliwionej nieobecności, urlopu dla poratowania zdrowia czy w czasie, za który nie przysługuje wynagrodzenie zasadnicze. Po trzecie, podobną zasadę jednego, wyższego dodatku wprowadzono przy zbiegu dodatku za trudne warunki pracy i dodatku za uciążliwe warunki pracy. Po czwarte, regulamin wyłączał w niektórych sytuacjach prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe.
W ocenie NSA zasadnicze znaczenie ma treść art. 30 ust. 6 pkt 1 i 2 Karty Nauczyciela. Przepis ten upoważnia organ prowadzący szkołę będący JST do określenia wysokości stawek dodatków oraz szczegółowych warunków ich przyznawania, a także szczegółowych warunków obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw. Podkreślił jednak, że jest to upoważnienie szczegółowe, którego nie można interpretować rozszerzająco.
NSA wyraźnie zaznaczył, że pojęcie „warunków przyznawania dodatków” odnosi się wyłącznie do określenia sytuacji, w których nauczyciel nabywa prawo do danego dodatku i w jakiej wysokości. Nie mieści się w nim kompetencja do wskazywania, kiedy dodatek nie przysługuje albo kiedy nauczyciel traci do niego prawo. Innymi słowy, regulamin może opisać przesłanki nabycia świadczenia, ale nie może tworzyć odrębnych norm przewidujących jego odebranie lub ograniczenie.
Tak samo sąd ocenił delegację do ustalania warunków obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe. Chodzi tu o zagadnienia techniczne, związane ze sposobem wyliczenia należnego świadczenia i zasadami jego wypłaty. Upoważnienie nie daje podstaw do normowania materialnych przesłanek prawa do wynagrodzenia ani do określania sytuacji, w których nauczyciel zostaje tego wynagrodzenia pozbawiony. Rada powiatu nie może pod pozorem regulowania sposobu obliczania świadczenia wprowadzać rozwiązań, które w istocie ograniczają samo prawo do jego otrzymania.
W uzasadnieniu NSA odwołał się do art. 7 Konstytucji RP, przypominając, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Z tego względu przepisy kompetencyjne muszą być wykładane ściśle. Zaakcentował, że w odniesieniu do upoważnień ustawowych nie można przyjmować zasady, że skoro określone rozwiązanie nie zostało zakazane, to jest dozwolone. Przeciwnie, organ stanowiący akt prawa miejscowego może regulować wyłącznie to, co zostało mu wprost przekazane przez ustawodawcę.
Z perspektywy praktyki samorządowej szczególne znaczenie ma stanowisko sądu dotyczące zbiegu dodatków. NSA zaakceptował ocenę, że przepisy ograniczające nauczycielowi liczbę należnych dodatków funkcyjnych albo dodatków za warunki pracy prowadzą w istocie do pozbawienia go części świadczeń, mimo że ustawa nie daje organowi takiej kompetencji. W odniesieniu do dodatków za pracę w warunkach trudnych i uciążliwych sąd przypomniał, że nie są to pojęcia tożsame, a wykonywanie pracy w obu tych warunkach jednocześnie nie uzasadnia automatycznie wypłaty tylko jednego, wyższego dodatku.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 marca 2026 r., sygn. III OSK 2797/24
