26 czerwca 2024 r. wójt gminy wydał zarządzenie w sprawie powołania A. B. na stanowisko pełniącego obowiązki Dyrektora Gminnego Ośrodka Kultury – podczas gdy dyrektorem był jeszcze C. D. W podstawie prawnej zarządzenia przywołany został art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 16a ustawy z października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (DzU z 2024 r. poz. 87) oraz art. 68 i art. 682 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Miesiąc później dotychczasowy dyrektor – C. D. – złożył rezygnację z zajmowanego stanowiska.
Na powyższe zarządzenie Wojewoda Lubelski wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, domagając się stwierdzenia jego nieważności. W jego ocenie zostało ono wydane z istotnym naruszeniem art. 16a ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Jak argumentował wojewoda, rozwiązanie przyjęte w art. 16a wskazanej ustawy ma na celu zapewnienie prawidłowego bieżącego funkcjonowania instytucji kultury w okresie bezpośrednio następującym po zwolnieniu stanowiska jej dyrektora. Zatem na podstawie art. 16a ustawy powierzenie przez organizatora pełnienia obowiązków dyrektora instytucji kultury wyznaczonej osobie może nastąpić wyłącznie w sytuacji powstania wakatu na stanowisku dyrektora. W dacie wydania zaskarżonego zarządzenia stanowisko Dyrektora Gminnego Ośrodka Kultury było jednak obsadzone.
Wojewoda Lubelski podkreślił również, że wójt wyjaśniał, że zastosowanie art. 16a ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej stanowiło działanie w stanie wyższej konieczności, gdyż dyrektor nie dopełnił ciążących na nim obowiązków wyznaczenia osoby zastępującej go podczas jego urlopu.
Sąd, rozpatrując sprawę, przyznał rację wojewodzie, wyjaśniając przy tym, że zgodnie z art. 16a ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej do czasu powołania dyrektora wyłonionego w trybie przepisów art. 15 lub art. 16 albo do czasu powierzenia zarządzania instytucją kultury osobie fizycznej lub prawnej w trybie przepisów art. 15a organizator może powierzyć pełnienie obowiązków dyrektora wyznaczonej osobie na okres nie dłuższy niż do końca sezonu artystycznego następującego po sezonie, w trakcie którego dyrektor został odwołany albo akt jego powołania wygasł – w przypadku instytucji artystycznej oraz na okres nie dłuższy niż rok – w przypadku instytucji kultury innej niż instytucja artystyczna.
Przywołany przepis nie określa prawnej formy powierzenia pełnienia obowiązków dyrektora instytucji kultury. Pozwala to w szczególności przyjąć, że wykluczone w tym zakresie jest potraktowanie tego aktu jako powołania na podstawie art. 68 § 1 Kodeksu pracy. Jak wynika bowiem z art. 68 § 1 Kodeksu pracy, do nawiązania stosunku pracy na podstawie powołania niezbędny jest wyraźny przepis ustawy, który przewiduje taką podstawę zatrudnienia. Tymczasem art. 16a ustawy nie wskazuje, by powierzenie następowało na podstawie powołania. W konsekwencji więc jako zasadę należy przyjąć, że powierzenie pełnienia obowiązków dyrektora instytucji kultury odbywać się będzie na podstawie umowy o pracę i skutkować nawiązaniem stosunku pracy na czas określony.
Dodatkowo w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że powierzenie pełnienia obowiązków dyrektora instytucji kultury wyznaczonej osobie, na podstawie art. 16a ustawy ma charakter nadzwyczajny i jest dopuszczalne tylko w przypadku, gdy stanowisko dyrektora instytucji kultury nie jest obsadzone, m.in. w wyniku skutecznego odwołania osoby dotychczas zajmującej to stanowisko (zob. wyrok NSA z 10 kwietnia 2018 r., II OSK 137/18).
Z treści zaskarżonego zarządzenia wynika bezspornie, że wójt gminy powołał A. B. na stanowisko pełniącego obowiązki Dyrektora Gminnego Ośrodka Kultury do czasu powołania Dyrektora, nie dłużej niż na rok. Należy podkreślić, że wójt nie powierzył A. B. pełnienia obowiązków dyrektora, ale powołał tę osobę na stanowisko p.o. Dyrektora. Innymi słowy, zaskarżone zarządzenie przewiduje konstrukcję prawną powołania – w rozumieniu art. 68 Kodeksu pracy na stanowisko „pełniącego obowiązki”.
Sąd z całą stanowczością podkreślił, że niedopuszczalne w świetle art. 16a ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz ar. 68 Kodeksu pracy jest powołanie na pełniącego obowiązki. Powołać można jedynie na stanowisko dyrektora, zgodnie bowiem z art. 15 ust. 7 ustawy, w sprawach dotyczących powoływania i odwoływania dyrektora instytucji kultury w zakresie nieuregulowanym w ustawie mają zastosowanie przepisy art. 68–72 Kodeksu pracy.
W przypadku gdy instytucja kultury nie posiada obsadzonego stanowiska dyrektora, można jedynie określonej osobie powierzyć pełnienie obowiązków dyrektora. Powierzenie pełnienia obowiązków nie jest powołaniem na stanowisko pełniącego obowiązki.
W związku z powyższym – uznał sąd – zaskarżone zarządzenie w sposób istotny narusza art. 16a ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, gdyż wprowadza konstrukcję prawną nieprzewidzianą w przepisach.
Ponadto Sąd przyznał rację Wojewodzie Lubelskiemu, że możliwość zastosowania art. 16a ustawy, a w konsekwencji powierzenia obowiązków dyrektora instytucji kultury określonej osobie, istnieje jedynie w przypadku zwolnienia stanowiska dyrektora. Innymi słowy, musi zaistnieć sytuacja wakatu na stanowisku dyrektora.
Wyrok WSA w Lublinie z 20 lutego 2025 r., sygn. akt III SA/Lu 729/24
