Rada gminy podjęła uchwałę w sprawie ustalenia zasad nieodpłatnego przejmowania na własność gminy nieruchomości stanowiących drogi wewnętrzne. Jako podstawę prawną wskazała art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a i art. 41 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (DzU 1990 nr 16 poz. 95, ze zm.; dalej: usg). W załączniku do dokumentu wskazała, że gmina przejmuje nieruchomości stanowiące drogi wewnętrzne nieodpłatnie, a ewentualny obowiązek zapłacenia podatku VAT obciąża przekazującego.
Jak zauważył organ nadzoru rada, wprowadzając w uchwale postanowienia dotyczące obowiązku podatkowego, wkroczyła w obszar regulowany wyłącznie ustawą o podatku od towarów i usług, próbując ustalić, kiedy powstaje obowiązek podatkowy oraz kto jest zobowiązany do jego zapłaty. Dokument określał również zasady nieodpłatnego przejmowania przez gminę nieruchomości stanowiących drogi wewnętrzne w formie umowy cywilnoprawnej.
Zgodnie z art. 9021 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (DzU z 2025 r. poz. 1071, ze zm.) przez umowę przekazania nieruchomości jej właściciel zobowiązuje się nieodpłatnie przenieść na gminę albo na Skarb Państwa własność nieruchomości. A zatem to strony umowy, a nie rada gminy, decydują o tym, kto ponosi koszty związane z jej zawarciem. Rada nie jest uprawniona do jednostronnego kształtowania treści umowy ani do nakładania na jedną ze stron obowiązku poniesienia określonych kosztów, w tym podatku VAT.
Z tego samego powodu nieuprawnione było wprowadzenie w załączniku do uchwały zasady, że koszty operatów szacunkowych oraz koszty notarialne i sądowe ponosi strona przekazująca nieruchomość. Takie unormowanie narusza zasadę swobody umów oraz pozostaje w sprzeczności z art. 11 ust. 1 i art. 25 ust. 1 ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (DzU z 2024 r. poz. 1145, ze zm.) oraz z art. 30 ust. 2 pkt 3 usg. Zasada ta oznacza, że to strony konkretnej umowy, w tym przypadku wójt oraz właściciel przekazywanej nieruchomości, powinny samodzielnie określić warunki jej zawarcia, czyli ustalić, która ze stron poniesie koszty wyceny, koszty notarialne czy sądowe. Skoro przekazanie nieruchomości miało następować w formie umowy cywilnoprawnej, to wyłącznie strony umowy są uprawnione do ustalenia jej treści. Rada nie jest stroną umowy i dlatego nie może w drodze uchwały przesądzać o rozkładzie kosztów związanych z jej zawarciem.
Mając powyższe na uwadze organ nadzoru stwierdził nieważność uchwały w całości.
Rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody zachodniopomorskiego z 25 listopada 2025 r., nr P-1.4131.375.2025.AS
