Ustanowienie Nagrody im. Pawła Adamowicza jest – jak podkreślają organizatorzy – hołdem dla osób i instytucji, które sprzeciwiają się nietolerancji, mowie nienawiści, uciskowi i ksenofobii, a jednocześnie działają na rzecz równości szans, integracji społecznej i praw podstawowych. – To wyróżnienie dla ludzi i instytucji, którzy w swojej codziennej pracy nie tylko mówią o wartościach bliskich prezydentowi Pawłowi Adamowiczowi, ale realnie je praktykują: demokrację, wolność, tolerancję, walkę z nienawiścią, a przede wszystkim szacunek i równość każdego człowieka – mówiła podczas uroczystości ogłoszenia laureatów nagrody Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska.
O znaczeniu lokalnych wspólnot przypominała przewodnicząca Europejskiego Komitetu Regionów Kata Tüttő. – Nagroda imienia Pawła Adamowicza przypomina, że demokracja, otwartość i solidarność nie są hasłami, lecz codzienną praktyką lokalnych wspólnot. W czasach narastającej polaryzacji i mowy nienawiści to wyróżnienie wysyła jasny sygnał: w Europie nie ma miejsca na wykluczenie – podkreśliła.
Magdalena Adamowicz, europosłanka i żona zmarłego prezydenta, wskazywała na uniwersalność wartości, których dotyczy nagroda: – Każdy z nominowanych w 5. edycji Nagrody im. Pawła Adamowicza swoim życiem dowodzi, że wartości, którymi żył Paweł, i niezachwiana odwaga w ich obronie, to wartości uniwersalne, ludzkie, ważne w każdej kulturze, religii i systemie politycznym. – mówiła.
Wyróżnienie przyznają wspólnie miasto Gdańsk, Międzynarodowa Sieć Miast Schronienia ICORN oraz Europejski Komitet Regionów.
Więziony burmistrz laureatem nagrody
Jury zdecydowało, że laureatem V edycji zostaje Ekrem İmamoğlu, demokratycznie wybrany burmistrz Stambułu i przewodniczący Związku Gmin Turcji. W uzasadnieniu wskazano, że mimo ryzyka konsekwentnie promował włączającą i transparentną politykę miejską, a jego przywództwo „charakteryzuje się przekraczaniem podziałów politycznych, etnicznych i religijnych w celu promowania jedności i godności”.
W biogramie laureata podkreślono, że pod jego kierownictwem Stambuł rozwija narzędzia współdecydowania, m.in. w ramach programu „Budżet jest Twój”, oraz działania przyjazne dla klimatu. Zwrócono też uwagę na miejską dyplomację i współpracę transgraniczną, rozwijaną poprzez Sieć Miast Bałkańskich B40 oraz Deklarację Sofijską.
Organizatorzy przypomnieli, że 19 marca 2025 r. burmistrz został aresztowany i odwołany ze stanowiska wraz z ponad 100 urzędnikami miejskimi na podstawie politycznie umotywowanych zarzutów, a od dziesięciu miesięcy pozostaje więziony. W jego imieniu za nagrodę dziękował Nuri Aslan, pełniący obowiązki Burmistrza Stambułu. – Jego dziedzictwo wzywa nas, szczególnie w trudnych czasach, do zabierania głosu, przeciwstawiania się strachowi i niezłomnej obrony naszego wspólnego zobowiązania do życia we wspólnocie. – mówił Nuri Aslan. – Nagroda im. Pawła Adamowicza przyznawana jest tym, którzy decydują się chronić światło w mrocznych czasach, którzy odważają się podejmować ryzyko i którzy uznają demokrację za sposób na życie. – dodał.
Specjalne wyróżnienie za przeciwdziałanie przemocy seksualnej
Specjalne wyróżnienie jury trafiło do Mary Crilly, założycielki i dyrektorki Centrum Przeciwdziałania Przemocy Seksualnej w Cork, działającego od 1983 r. W samym 2023 roku Centrum udzieliło pomocy 412 osobom, a Crilly została uhonorowana tytułem Wolności Miasta Cork (2022) oraz doktorem honoris causa University College Cork (2023). – Wielokrotnie próbowano nas uciszyć, bo to, co mówiliśmy, było niewygodne. A jednak, widząc niesprawiedliwość, wiedzieliśmy, że naszym obowiązkiem jest działać – mówiła Mary Crilly podczas uroczystości w Gdańsku. – Ta nagroda jest dla mnie przede wszystkim wyrazem uznania dla ofiar przemocy, które odważyły się opowiedzieć swoje historie. To dowód, że ich głos ma znaczenie i że zmiana jest możliwa. – dodała.
***
Do V edycji nagrody wpłynęło 20 wniosków, a w finale znalazło się pięć kandydatur: Mary Crilly, Aleksiej Gorinow, Ekrem İmamoğlu, Pinar Selek oraz Tiro Association for Arts z Libanu.
Autorem statuetki jest rzeźbiarz Krzysztof Bednarski, przedstawia ona ptaka w locie jako znak wolności i niezależności, szybującego ze świata pogrążonego w ciemnościach ku jasności. Statuetka zostanie wręczona 4–5 marca 2026 r. w Brukseli podczas sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów.
