W dokumencie przyjętym przez Europejski Komitet Regionów zaznaczono, że sytuacja mieszkaniowa w Europie przybiera różne formy i dlatego konieczne jest uwzględnienie lokalnej i regionalnej specyfiki. Zdaniem samorządowców to właśnie ich zaangażowanie – zarówno na etapie tworzenia planu, jak i jego realizacji – ma fundamentalne znaczenie dla skuteczności działań podejmowanych na poziomie Unii Europejskiej.
– Wszystkie europejskie miasta praktycznie jednym głosem dostrzegają pilną konieczność zapewnienia dostępu do przystępnych cenowo mieszkań, szczególnie dla młodych ludzi. To dla samorządów lokalnych jedno z większych wyzwań. Zdolność szybkiego odpowiadania na te potrzeby będzie decydować o rozwoju miast, o ich konkurencyjności i atrakcyjności dla osób w wieku produkcyjnym. Dlatego jest to sfera publiczna, która musi być wspierana finansowo przez władze krajowe i UE. Samorządy nie są w stanie z własnych budżetów stawić czoło wszystkim kryzysom, począwszy od mieszkaniowego poprzez klimatyczny, demograficzny, energetyczny czy migracyjny. Wielu członków Komitetu Regionów zwracało uwagę, że samorządy dysonują starym zasobem mieszkaniowym wymagającym pilnej i kompleksowej renowacji. Są to potencjalne domy dla naszych mieszkańców. Jako prezydent Łodzi nie dysponuję wystarczającymi środkami na zakończenie rewitalizacji kamienic w Łodzi, choć realizuję ten proces od ponad 15 lat i nie jesteśmy jeszcze nawet w połowie drogi. – mówiła w trakcie posiedzenia Hanna Zdanowska, prezydent Łodzi. W Brukseli była również redakcja „Wspólnoty”, gdzie rozmawialiśmy z Hanną Zdanowską o potrzebie wsparcia mieszkalnictwa przez Unię Europejską – zachęcamy do obejrzenia nagrania powyżej tekstu.
Polityka spójności to za mało
Komisja Europejska już uznała potrzebę podjęcia działań w odpowiedzi na wzrost cen mieszkań i zapowiedziała przedstawienie europejskiego planu mieszkaniowego na początku 2026 roku. Jednocześnie, w ramach śródokresowego przeglądu polityki spójności, wskazano możliwość przeprogramowania części funduszy spójności na cele mieszkaniowe. Komitet Regionów odniósł się do tego z umiarkowanym entuzjazmem – doceniając uznanie wagi problemu, ale podkreślając, że samo przesunięcie środków w ramach już istniejących funduszy nie rozwiąże problemu mieszkaniowego.
KR ostrzega, że polityka spójności powinna nadal koncentrować się na niwelowaniu nierówności gospodarczych, społecznych i terytorialnych, a nowe priorytety w budżecie UE muszą być odpowiednio finansowane z odrębnych źródeł.
Nowe źródła i elastyczne narzędzia finansowania
Europejskie miasta i regiony apelują o stworzenie dodatkowych instrumentów finansowych wspierających inwestycje mieszkaniowe. Proponują m.in. realokację niewykorzystanych środków z krajowych planów odbudowy na rzecz programów wspierających budowę przystępnych cenowo mieszkań. Podkreślają też rolę Europejskiego Banku Inwestycyjnego oraz banków inwestycyjnych na poziomie krajowym i regionalnym w pozyskiwaniu środków prywatnych, niezbędnych do sfinansowania odpowiedniej podaży mieszkań.
KR zwraca uwagę, że publiczne inwestycje w mieszkalnictwo powinny być wyłączone z reguł fiskalnych i traktowane jako inwestycje strategiczne. Wzywa również do reformy zasad udzielania pomocy publicznej, tak aby zwiększyć elastyczność i uprościć procedury dla dostawców mieszkań socjalnych, publicznych, spółdzielczych i niekomercyjnych.
Regulacje na rynku i większa przejrzystość
W opinii znalazł się również postulat wyeliminowania barier prawnych, które napędzają spekulację i finansjalizację rynku mieszkaniowego w Europie. KR rekomenduje utworzenie ogólnoeuropejskiego rejestru nieruchomości w sektorze mieszkaniowym, umożliwiającego większą przejrzystość i skuteczniejsze monitorowanie rynków lokalnych.
Władze lokalne i regionalne powinny również dysponować skutecznymi narzędziami do regulowania czynszów i zachowania kontroli nad gruntami pod zabudowę mieszkaniową. Szczególne znaczenie przypisano również pełnemu wdrożeniu przepisów regulujących najem krótkoterminowy, z uwzględnieniem obowiązków platform takich jak Airbnb do przestrzegania lokalnych regulacji i przekazywania danych niezbędnych do skutecznego zarządzania rynkiem.
Apel o silną współpracę i udział ekspertów
KR – podobnie jak Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny – popiera powołanie komisarza ds. energii i mieszkalnictwa oraz utworzenie grupy zadaniowej Komisji Europejskiej ds. mieszkalnictwa. Kluczowe jest jednak, aby struktury te były wspierane przez grupę ekspertów złożoną z przedstawicieli KR, europejskich organizacji samorządowych, interesariuszy sektora mieszkaniowego i organizacji najemców.
Zadaniem grupy będzie nie tylko doradztwo, ale także bieżące monitorowanie postępów w realizacji europejskiego planu mieszkaniowego i zapewnienie, że głos miast i regionów będzie odpowiednio reprezentowany w procesach decyzyjnych.
Przyszłość mieszkalnictwa w Europie
Opinia przygotowana przez burmistrza Barcelony i przyjęta przez Europejski Komitet Regionów to wyraźny sygnał – Europa potrzebuje systemowego, skoordynowanego i silnie finansowanego planu działań na rzecz rozwoju mieszkalnictwa. Przystępne cenowo, dobrej jakości mieszkania to nie tylko kwestia społeczna, ale także gospodarcza i strategiczna – dla przyszłości całej Unii Europejskiej.
