Sojusz został powołany z inicjatywy Europejskiego Komitetu Regionów w 2022 r. jako platforma współpracy samorządów lokalnych i regionalnych z UE i Ukrainy, ich stowarzyszeń oraz innych partnerów zaangażowanych w proces odbudowy. Komitet pozostaje współzałożycielem inicjatywy i pełni funkcję jej sekretariatu. Celem sojuszu jest wspieranie odbudowy zdecentralizowanej i trwałej, opartej na dialogu z władzami lokalnymi i regionalnymi, a także powiązanej z procesem integracji Ukrainy z Unią Europejską.
Nowy apel o przystąpienie do sojuszu wpisuje się w zrewidowany, 10-punktowy pakiet wsparcia Komitetu Regionów dla Ukrainy, odnowiony w listopadzie 2025 r. W praktyce chodzi o poszerzenie grona członków przed konferencją w Gdańsku, tak aby rekomendacje samorządów wybrzmiały mocniej w debacie o odbudowie, reformach i finansowaniu. Komitet Regionów konsekwentnie podkreśla, że powodzenie odbudowy Ukrainy zależy nie tylko od decyzji rządów i instytucji finansowych, lecz także od realnego udziału władz lokalnych i regionalnych w planowaniu inwestycji, odbudowie usług publicznych i wzmacnianiu lokalnej gospodarki.
Z perspektywy samorządów udział w sojuszu ma mieć wymiar praktyczny. To nie tylko forum dialogu i wymiany doświadczeń, lecz także przestrzeń do prezentowania projektów, budowania partnerstw i szukania kontaktu z najważniejszymi interesariuszami, takimi jak Komisja Europejska, platformy donorów, międzynarodowe instytucje finansowe czy Rada Europy. Członkowie mogą również przedstawiać rekomendacje na potrzeby Ukraine Recovery Conference oraz uczestniczyć w konsultacjach dotyczących opinii Komitetu Regionów, w tym tych związanych z kolejnymi pakietami rozszerzeniowymi UE. Według apelu sojusz skupia już ponad 85 członków, wśród nich regiony, miasta i organizacje z Europy oraz Ukrainy.
W opublikowanym apelu przewodnicząca Europejskiego Komitetu Regionów Kata Tüttő zwraca uwagę, że ukraińskie miasta i wspólnoty lokalne nie mierzą się wyłącznie z wojennymi sytuacjami nadzwyczajnymi, ale są także centrum odbudowy gospodarczej, społecznej i europejskich reform. W podobnym tonie wypowiadają się przedstawiciele ukraińskich środowisk samorządowych. Tetiana Yehorova-Łucenko, przewodnicząca Ukraińskiego Stowarzyszenia Rad Rejonowych i Obwodowych oraz szefowa rady obwodu charkowskiego, podkreśla, że uczestnictwo w sojuszu oznacza dostęp do partnerstw, zasobów i wiedzy eksperckiej, które pozwalają przejść od reagowania na skutki wojny do systemowej odbudowy. Z kolei mer Kijowa Witalij Kliczko wskazuje, że ukraińskie samorządy już dziś wykonują historyczną misję: utrzymują usługi publiczne, wspierają aktywność gospodarczą i wdrażają europejskie standardy mimo trwającej wojny.
Dla polskich samorządów apel Komitetu Regionów ma znaczenie szczególne. To właśnie w Polsce, w Gdańsku, odbędzie się tegoroczna konferencja odbudowy Ukrainy, a jednym z kluczowych wątków ma być rola miast, regionów i partnerstw międzynarodowych w odbudowie państwa. W tym kontekście rozszerzenie europejskiego sojuszu można odczytywać nie tylko jako gest solidarności, ale także jako próbę trwałego włączenia samorządów w projekt odbudowy Ukrainy i jej drogi do członkostwa w UE.
