Obowiązek tworzenia SCT dotyczy miast powyżej 100 tys. mieszkańców, w których odnotowano przekroczenia dopuszczalnych poziomów dwutlenku azotu (NO₂). Zanieczyszczenie to powstaje głównie w wyniku ruchu drogowego i – jak wskazują badania – może zwiększać ryzyko chorób układu oddechowego, serca oraz nasilać objawy astmy, zwłaszcza u dzieci. Największy udział w emisji tlenków azotu mają starsze pojazdy z silnikami diesla.
W Katowicach działa jedna z 18 stacji monitorujących jakość powietrza w polskich miastach. Do marca 2025 roku znajdowała się ona przy autostradzie A4, gdzie duże natężenie ruchu tranzytowego powodowało przekroczenia dopuszczalnych stężeń NO₂. Miasto od kilku lat zabiegało o zmianę jej lokalizacji, wskazując, że pomiary przy autostradzie nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji w ruchu miejskim.
W 2025 roku stacja została przeniesiona na ul. Dudy-Gracza. Obecnie pomiary w tym miejscu nie wykazują przekroczeń norm dwutlenku azotu. Mimo to – jak poinformowało Ministerstwo Klimatu i Środowiska – miasto nadal musi wprowadzić strefę czystego transportu. Decyzja ta wynika z oceny Komisji Europejskiej opartej na danych z 2024 roku oraz jest powiązana z wypłatą środków z Krajowego Planu Odbudowy.
Proponowana strefa ma objąć niewielki obszar w centrum Katowic, w rejonie Rynku i okolicznych ulic, m.in. fragmenty ulic 3 Maja i Warszawskiej oraz ulice Dyrekcyjną, Staromiejską, Mariacką, Mielęckiego, Szkolną, Bankową, Teatralną, Młyńską i Pocztową.
– Wprowadzenie Strefy Czystego Transportu zostało na nas nałożone przepisami europejskimi i stanowiskiem rządu. Przygotowaliśmy rozwiązania, które uwzględniają interes mieszkańców i nie zmuszają ich do natychmiastowej wymiany samochodów – podkreśla Bogumił Sobula, pierwszy wiceprezydent Katowic.
Granice strefy wyznaczono m.in. z uwzględnieniem dostępności transportu publicznego, parkingów, węzłów przesiadkowych oraz istniejących ograniczeń ruchu w centrum miasta.
Najważniejszą zasadą planowanej strefy jest to, że mieszkańcy Katowic oraz innych gmin Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii będą mogli nadal korzystać ze swoich samochodów posiadanych przed wprowadzeniem SCT. Jeśli pojazd będzie przechodził obowiązkowe badania techniczne, jego właściciel nadal będzie mógł wjeżdżać nim do strefy.
Nie będzie również konieczności składania wniosków, uzyskiwania specjalnych zezwoleń ani naklejania oznaczeń na pojazdach. Miasto nie planuje także wprowadzenia opłat za wjazd do strefy.
Dla nowych pojazdów obowiązywać będą stopniowo zaostrzane wymagania dotyczące norm emisji spalin. Początkowo dopuszczone będą m.in. samochody benzynowe spełniające normę co najmniej Euro 3 (lub wyprodukowane po 2000 roku) oraz diesle spełniające normę Euro 4 lub wyprodukowane po 2005 roku. W kolejnych latach wymagania będą stopniowo podnoszone.
Kontrolę w strefie prowadzić będą policja i straż miejska, które na podstawie numeru rejestracyjnego sprawdzą dane pojazdu w Centralnej Ewidencji Pojazdów. Wjazd pojazdem niespełniającym wymogów może skutkować mandatem do 500 zł.
Plan zakłada, że Strefa Czystego Transportu zacznie obowiązywać 29 czerwca 2026 roku. Zanim jednak odpowiednia uchwała trafi pod głosowanie Rady Miasta, przeprowadzone zostaną konsultacje społeczne.
Potrwają one od 16 marca do 7 kwietnia. Mieszkańcy będą mogli wypełnić ankiety online lub w wybranych filiach Miejskiej Biblioteki Publicznej oraz w MDK „Południe” w Zarzeczu. Zaplanowano również dyżury eksperckie dla mieszkańców, które odbędą się 17 i 24 marca w Kato Urban Corner.
Wprowadzenie strefy jest jednym z elementów działań Katowic na rzecz poprawy jakości powietrza. Miasto od lat inwestuje w rozwój transportu publicznego, modernizację floty autobusowej, infrastrukturę rowerową oraz programy wymiany źródeł ciepła.
W latach 2015–2025 na dofinansowanie wymiany pieców przeznaczono ponad 94 mln zł, dzięki czemu zmodernizowano ponad 10 tys. instalacji grzewczych. W Katowicach działa również ponad 200 punktów ładowania samochodów elektrycznych, a sieć infrastruktury rowerowej przekroczyła już 200 kilometrów.
na podst. inf. UM Katowice
