Powołane zostały dwie grupy robocze składające się z przedstawicieli rządu i samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowych. W jednej będą dyskutowane zmiany dotyczące dostępu do informacji publicznej, drugi zespół zajmie się reformą Biuletynu Informacji Publicznej.
W dyskusji o zakresie zmian przepisów ścierają się dwa stanowiska. Administracja publiczna chciałaby wprowadzić dość istotne ograniczenia. Natomiast organizacje pozarządowe ustami Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska sprzeciwiają się proponowanemu zakresowi ograniczeń i odwołują się do standardów zapisanych w konstytucji, gdzie kontrola administracji sprawowana przez obywateli to jedno z najważniejszych praw obywatelskich.
Stanowisko zaprezentowane przez samorządy koncentruje się na kilku najistotniejszych aspektach. Chodzi o ograniczenie ujawniania informacji dotyczących ważnych interesów związanych z ochroną ludności, zrządzaniem kryzysowym i obroną cywilną. Ponadto strona samorządowa zwraca uwagę na tzw. spam wnioskowy, czyli pytania o charakterze uporczywym, złośliwym, zakłócające pracę urzędów czy wykorzystywane w biznesie, gdzie trudno dopatrzyć się działania w interesie publicznym. Postulowana jest także rezygnacja z anonimowości przy składaniu wniosków, bo dziś funkcjonuje prawie powszechna możliwość korzystania z adresów do e-doręczeń. Ochrona powinna obejmować także informacje dotyczące ważnych interesów gospodarczych i negocjacyjnych w obrocie mieniem publicznym oraz wyłączenie z jawności informacji chronionych prawami autorskimi lub własnością przemysłową.
Tak szeroki zakres nowelizacji nie podoba się z kolei przedstawicielom organizacji pozarządowych. Powołują się na gwarancje konstytucyjne, które dają obywatelom prawo do kontroli władz, bez konieczności powoływania się na interes prawny lub faktyczny. Zwracają także uwagę na ewentualne tworzenie niepotrzebnych barier podczas kontroli wydatków administracji publicznej. Nie można, ich zdaniem, doprowadzić do tego, aby obywatelskie gwarancje w tym zakresie stały w sprzeczności z duchem konstytucji i ustaw. Dziś społeczeństwo obywatelskie, po latach obowiązywania prawa, które pozwala pytać administrację i uzyskiwać odpowiedzi co do jej zadań i uprawnień oraz wydatków, jest bardziej świadome swoich uprawnień, bo chce realnie kontrolować władze.
Z pierwszych dyskusji o konieczności i zakresie ewentualnych zmian dotyczących dostępu do informacji publicznej wynika, że należałoby skoncentrować się nad ułatwieniem jej udostępnienia i zarządzania całym procesem dostępowym, a służyć temu ma automatyzacja procesów i szeroka cyfryzacja. Zwłaszcza że pierwsze doświadczenia z wdrożenia ustawy o sygnalistach, która także poszerza kontrolę nad administracją i urzędnikami, nie są budujące. Samorządy skarżą się, że zbytnio absorbuje pracowników i generuje koszty, a efekty nie przystają do włożonych wysiłków.
Wszystkie postulaty i zastrzeżenia co do zakresu i procedur udostepniania informacji publicznej są też analizowane przez Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich. Tam proponują, aby wpierw dokonać powszechnej cyfryzacji, uporządkować praktykę, a regulacje ustawowe wdrażać tylko w takim zakresie, aby szanować jawność funkcjonowania administracji i nie ograniczać uprawnień obywateli.
Procedura udostępniania informacji publicznej, nawet zreformowana, z udogodnieniami technologicznymi, nie zastąpi jednak kultury organizacyjnej w urzędzie. Tu muszą być wdrożone jasne procedury, określona odpowiedzialność pracowników, pilnowanie terminów. To ten wewnętrzny system, a nie sama litera prawa będzie decydował o skutecznym dostępie do informacji publicznej.
*zastępca redaktora naczelnego „Wspólnoty”
