Ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej stawia jednostki samorządu terytorialnego wśród kluczowych uczestników systemu odporności państwa. Gminy, miasta i powiaty odpowiadają nie tylko za przygotowanie się do pierwszej reakcji, ale również za ewakuację, schronienie, ciągłość podstawowych usług oraz współpracę z administracją rządową, służbami i wojskiem.
Jak przygotować samorząd na kryzys, który nie będzie miał tylko jednego wymiaru?
O tym będą rozmawiać uczestnicy ścieżki Ochrona ludności i bezpieczeństwo w JST podczas XXIV Samorządowego Forum Kapitału i Finansów.
Bezpieczeństwa nie da się budować dopiero w chwili zagrożenia
W sytuacji kryzysowej nie ma czasu na ustalanie, kto za co odpowiada, wymianę numerów telefonów czy tworzenie procedur od podstaw.
Dlatego jednym z najważniejszych tematów ścieżki będzie współdziałanie samorządów z MON, MSWiA, służbami oraz Siłami Zbrojnymi RP.
JST powinny wcześniej znać zasady wykorzystania wsparcia wojska m.in. przy ewakuacji, zabezpieczaniu infrastruktury czy działaniach logistycznych. Potrzebne są także wspólne ćwiczenia, sprawna wymiana informacji i znajomość aktualnych ocen zagrożeń.
Szczególne znaczenie ma tu współpraca z Wojskami Obrony Terytorialnej, które mogą pełnić rolę ważnego łącznika między armią a lokalnymi społecznościami.
Uczestnicy porozmawiają również o finansowaniu wspólnych przedsięwzięć, zadaniach realizowanych przez samorządy we współpracy z MON i MSWiA oraz udziale JST w programach wzmacniających gotowość obronną.
Ewakuacja to nie plan schowany w szufladzie
Gdzie mają udać się mieszkańcy? Jak tam dotrą? Co z osobami starszymi, chorymi, dziećmi i mieszkańcami bez własnego transportu? Kto zapewni wodę, żywność, łączność i podstawową opiekę? Co stanie się po pierwszych kilku godzinach?
Ewakuację i schronienie trzeba traktować jak usługę publiczną czasu kryzysu.
Mieszkaniec powinien wiedzieć wcześniej, co zrobić i dokąd się udać. Samorząd musi natomiast wiedzieć, jak zorganizować cały proces – od przekazania informacji i transportu po przyjęcie ludzi w bezpiecznym miejscu i zapewnienie ciągłości podstawowych usług.
Skuteczna ewakuacja nie kończy się też na granicy administracyjnej gminy. Wymaga współdziałania pomiędzy samorządami i odpowiedniego wykorzystania infrastruktury, w tym obiektów dual-use, które na co dzień pełnią funkcje cywilne, a w sytuacji zagrożenia mogą wspierać system bezpieczeństwa.
Rozmowa będzie dotyczyć również praktycznych narzędzi, w tym wykorzystania zdalnej inspekcji czujników do zarządzania bezpieczeństwem budynków samorządowych.
Woda, ciepło, transport – odporność zaczyna się od usług
O odporności miasta czy gminy nie świadczy wyłącznie stan infrastruktury. Prawdziwym testem jest to, jak długo samorząd będzie w stanie świadczyć podstawowe usługi w warunkach poważnego zakłócenia.
Co się stanie, jeżeli zabraknie energii? Czy wodociągi będą działać? Jak długo wystarczą zapasy paliwa? Czy będzie można odbierać odpady? Jak utrzymać transport? Czy mieszkańcy otrzymają informacje, jeśli przestaną działać podstawowe kanały cyfrowe?
Dlatego ważną częścią programu będzie odporność komunalna.
Spółki komunalne są jednym z filarów lokalnego systemu bezpieczeństwa. Rezerwy, zasilanie awaryjne, alternatywne sposoby dostaw, zapasy materiałów czy procedury pracy w sytuacji kryzysowej nie mogą być traktowane jako dodatki. Powinny stanowić część standardowego przygotowania do zapewnienia ciągłości usług.
Jeden kryzys może uruchomić kolejne
Awaria energetyczna może doprowadzić do problemów z łącznością. Atak na system informatyczny może utrudnić działanie infrastruktury komunalnej. Powódź może jednocześnie wymagać ewakuacji, zabezpieczenia ujęć wody, zamknięcia dróg i organizacji miejsc schronienia.
Dlatego procedury nie mogą zakładać, że samorząd będzie mierzył się tylko z jednym zdarzeniem naraz.
Podczas bloku poświęconego zarządzaniu kryzysowemu i współdziałaniu cywilno-wojskowemu rozmowa skoncentruje się na jasnym podziale ról, podejmowaniu decyzji i wymianie informacji.
Współpraca musi być wcześniej przećwiczona, a nie tylko opisana w dokumentach. Jednocześnie działania operacyjne, komunikacja z mieszkańcami i utrzymanie ciągłości usług wymagają własnych procedur oraz osób odpowiedzialnych za ich realizację.
Cyberatak to również kryzys samorządu
Cyfryzacja zwiększyła możliwości JST, ale stworzyła również nowy obszar ryzyka.
Awaria systemów urzędu, brak dostępu do danych, problemy z łącznością czy atak na spółkę komunalną mogą szybko przełożyć się na funkcjonowanie całej lokalnej społeczności.
Dlatego cyberbezpieczeństwo nie jest już wyłącznie zadaniem działu IT.
W ramach części dotyczącej cyberodporności JST oraz ciągłości usług cyfrowych w kontekście NIS2 i KSC uczestnicy porozmawiają m.in. o odpowiedzialności kierownictwa, przygotowaniu samorządu do działania bez podstawowych systemów i łączności, ryzyku związanym z dostawcami IT oraz brakach kadrowych utrudniających budowanie odporności.
Ważnym tematem będą także wspólne usługi i ćwiczenia, które mogą pomóc szczególnie mniejszym samorządom w przygotowaniu się do incydentów.
W programie ścieżki Ochrona ludności i bezpieczeństwo w JST m.in.:
Obrona powszechna: rola samorządów i współdziałanie z MON oraz MSWiA
- zasady współdziałania JST z wojskiem w sytuacjach kryzysowych,
- rola WOT we współpracy z samorządami,
- wspólne ćwiczenia i wymiana informacji o zagrożeniach,
- finansowanie przedsięwzięć i infrastruktury dual-use,
- udział JST w działaniach i programach realizowanych przez MON i MSWiA.
Ewakuacja i schronienie jako usługa publiczna czasu kryzysu
- jak przygotować mieszkańców do ewakuacji,
- współpraca między samorządami,
- organizacja schronienia i logistyki,
- wykorzystanie infrastruktury dual-use,
- nowe technologie wspierające bezpieczeństwo budynków samorządowych.
Odporność komunalna – od infrastruktury do ciągłości usług
- ciągłość dostaw wody, energii i ciepła,
- rola spółek komunalnych w systemie bezpieczeństwa,
- rezerwy i logistyka awaryjna,
- utrzymanie transportu i odbioru odpadów,
- cyberodporność infrastruktury komunalnej.
Zarządzanie kryzysowe i współdziałanie cywilno-wojskowe w sytuacjach zagrożenia
- jasny podział ról i odpowiedzialności,
- współpraca cywilno-wojskowa w praktyce,
- wymiana informacji między JST,
- przygotowanie na kilka kryzysów występujących jednocześnie,
- koordynacja działań operacyjnych, komunikacji i ciągłości usług.
Cyberodporność JST i ciągłość usług cyfrowych w reżimie NIS2 i KSC
- odpowiedzialność kierownictwa za cyberbezpieczeństwo,
- cyberincydent jako zdarzenie kryzysowe,
- działanie urzędu przy awarii systemów i łączności,
- bezpieczeństwo dostawców i zakupów IT,
- problemy kadrowe,
- wspólne usługi i ćwiczenia dla samorządów.
Ścieżka Ochrona ludności i bezpieczeństwo w JST jest skierowana do włodarzy, sekretarzy, osób odpowiedzialnych za zarządzanie kryzysowe, ochronę ludności, obronę cywilną, bezpieczeństwo, IT i infrastrukturę, a także do zarządów spółek komunalnych odpowiedzialnych za ciągłość podstawowych usług.
Bo odporności samorządu nie buduje się w dniu kryzysu. Buduje się ją wcześniej – poprzez procedury, inwestycje, współpracę i ćwiczenia.
Do końca sierpnia obowiązuje niższa cena udziału w Forum, dlatego warto nie odkładać decyzji o rejestracji. To dobry moment, żeby zapewnić sobie udział w spotkaniach poświęconych jednemu z najważniejszych dziś wyzwań stojących przed samorządami.
Szczegóły programu i rejestracja: www.samorzadoweforum.pl
