Olgierd Geblewicz, marszałek województwa zachodniopomorskiego, jest sprawozdawcą projektu opinii Europejskiego Komitetu Regionów „ProtectEU: Program na rzecz zapobiegania terroryzmowi i zwalczania tego zjawiska”, przygotowanego na 173. sesję plenarną KR, odbywającą się w Brukseli. Dokument odnosi się do nowych zagrożeń bezpieczeństwa w Europie, wynikających zarówno z działalności organizacji terrorystycznych i radykalnych środowisk, jak i z rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie oraz towarzyszących jej działań hybrydowych.
Jednym z głównych postulatów opinii jest systematyczne włączanie władz lokalnych i regionalnych w przygotowanie i realizację europejskiej polityki przeciwdziałania terroryzmowi. Geblewicz podkreśla jednak, że nie oznacza to przeniesienia odpowiedzialności za zwalczanie terroryzmu ze służb państwowych na samorządy. – Nie zamierzamy odbierać kompetencji ani naszemu rządowi, ani rządom europejskim w zakresie zwalczania terroryzmu. To zjawisko jest bardzo złożone i wymaga zaangażowania służb państwa – zaznacza marszałek.
Jego zdaniem konieczna jest lepsza współpraca między służbami, instytucjami europejskimi, samorządami i organizacjami społecznymi. Wskazuje dwa kluczowe obszary, w których miasta i regiony mogą odegrać istotną rolę: zapobieganie radykalizacji postaw oraz ochrona infrastruktury i przestrzeni publicznych.
Radykalizacja młodzieży zaczyna się w internecie
Jednym z najważniejszych problemów poruszonych w rozmowie jest radykalizacja dzieci i młodzieży, która coraz częściej odbywa się za pośrednictwem mediów społecznościowych, komunikatorów i platform gamingowych. Geblewicz podkreśla, że niepokojące sygnały często pojawiają się najpierw lokalnie i mogą być rozpoznane przez nauczycieli, organizacje pozarządowe lub osoby pracujące z młodzieżą. – Kluczem jest zapobieganie radykalizacji. Widzimy, że szczególnie młode osoby radykalizują się poprzez kontakty online. Bardzo często te kontakty są wychwytywane lokalnie – mówi marszałek, odnosząc się do niedawnych wydarzeń na Mazowszu.
W przygotowanym przez niego projekcie opinii znalazł się postulat stworzenia skuteczniejszych mechanizmów współpracy samorządów z instytucjami odpowiedzialnymi za nadzór nad platformami internetowymi. Chodzi m.in. o to, aby zgłoszenia dotyczące treści promujących terroryzm, brutalny ekstremizm czy nawoływanie do nienawiści, pochodzące od właściwych władz lokalnych, były traktowane priorytetowo.
Geblewicz podkreśla jednak, że samo usuwanie niebezpiecznych treści nie rozwiąże problemu. Konieczne są także działania umożliwiające młodym ludziom budowanie relacji społecznych poza internetem, takie jak zajęcia sportowe, kulturalne, edukacyjne oraz wsparcie psychologiczne.
W rozmowie ze „Wspólnotą” marszałek odniósł się do pytania o przygotowanie szkół i samorządów na zagrożenia związane z radykalizacją młodzieży. Przyznał, że dynamiczne zmiany stawiają przed nauczycielami, dyrektorami i organami prowadzącymi nowe wyzwania. Zaznaczył jednak, że nie można obarczać szkół wyłączną odpowiedzialnością za problemy społeczne najmłodszych. – Nie możemy zrzucać całej odpowiedzialności za zmiany zachodzące w społeczeństwie i wśród najmłodszych tylko na szkoły. Potrzebna jest współpraca rodziny, organizacji pozarządowych, szkół i samorządu – podkreśla.
Projekt opinii przewiduje m.in. wyposażenie szkół w narzędzia umożliwiające wczesne rozpoznawanie oznak radykalizacji, szkolenia dla nauczycieli oraz opracowanie jasnych procedur reagowania. Wskazuje również na potrzebę długoterminowego finansowania lokalnych programów profilaktycznych, dostosowanych do potrzeb konkretnych społeczności.
Wodociągi, ciepłownie i dworce pod szczególną ochroną
Drugim kluczowym obszarem odpowiedzialności samorządów jest bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej i przestrzeni publicznych. Geblewicz przypomina, że miasta i regiony odpowiadają za znaczną część infrastruktury, której uszkodzenie lub zniszczenie może poważnie zakłócić codzienne życie mieszkańców. Dotyczy to m.in. wodociągów, systemów ciepłowniczych, transportu publicznego, dworców, regionalnych lotnisk oraz innych obiektów użyteczności publicznej. – Dotychczas samorządy nie mierzyły się z taką skalą wyzwań. To nowe doświadczenie i wymaga nowych kompetencji – przyznaje marszałek.
Jako przykład podaje infrastrukturę wodociągową, która wraz z energetyczną jest kluczowa dla funkcjonowania lokalnych społeczności. Samorządy muszą zwiększać świadomość zagrożeń i inwestować w zabezpieczenia ujęć wody, oczyszczalni ścieków oraz innych obiektów komunalnych. Ochrona pojedynczych instalacji nie wystarczy. Potrzebne jest kompleksowe podejście obejmujące ciepłownie, transport i miejsca publiczne, z których codziennie korzystają mieszkańcy.
Projekt opinii postuluje rozwijanie zasady uwzględniania bezpieczeństwa już na etapie projektowania przestrzeni publicznych i infrastruktury. Przewiduje również większy udział władz lokalnych w planowaniu zabezpieczeń oraz bezpośredni dostęp samorządów do środków unijnych przeznaczonych na ten cel.
Geblewicz podkreśla, że budowanie świadomości mieszkańców jest równie ważne jak inwestycje techniczne. Samorządy powinny prowadzić działania edukacyjne, które uczą rozpoznawania zagrożeń i właściwego reagowania na podejrzane zachowania. – Trzeba wielu działań miękkich, uświadamiających ludziom, od najmłodszego dziecka po seniora, że żyjemy w czasach, gdy każde podejrzane zachowanie powinno być zgłaszane – mówi marszałek.
Podkreśla, że takie programy powinny być realizowane głównie lokalnie, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych społeczności. Zapowiada także rozpoczęcie regionalnego programu dotyczącego tych zagadnień w województwie zachodniopomorskim.
Kto zapłaci za bezpieczeństwo samorządów?
Realizacja tych postulatów będzie wymagała dodatkowych środków finansowych. W rozmowie ze „Wspólnotą” Geblewicz przyznaje, że część funduszy na wzmacnianie odporności lokalnych społeczności jest już dostępna dzięki zmianom w wykorzystaniu środków europejskich, zwłaszcza z Europejskiego Funduszu Społecznego. Pozwalają one na realizację programów edukacyjnych, profilaktycznych i społecznych. Większym wyzwaniem pozostaje finansowanie zabezpieczeń infrastruktury.
Zdaniem marszałka odpowiedzialność za bezpieczeństwo powinna być podzielona między Unię Europejską, administrację rządową i samorządy. W kolejnej perspektywie finansowej UE konieczne są rozwiązania umożliwiające miastom i regionom realizację projektów zwiększających odporność na terroryzm i zagrożenia hybrydowe. – Unia powinna w następnej perspektywie dostrzegać ten problem i powiedzieć: macie zielone światło na to, żeby realizować projekty, które będą wzmacniały naszą odporność przeciwko terroryzmowi – wskazuje Geblewicz. Jednocześnie pozytywnie ocenia programy wspierające bezpieczeństwo, realizowane w Polsce przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz wojewodów. Zaznacza jednak, że skala zagrożeń wymaga rozszerzenia tych działań i większego zaangażowania samorządów.
W projekcie opinii znalazł się postulat zapewnienia odpowiedniego finansowania w unijnym budżecie na lata 2028–2034, zarówno na zapobieganie radykalizacji, jak i ochronę infrastruktury krytycznej, przestrzeni publicznych oraz transportu. Komitet apeluje również o uproszczenie procedur przyznawania środków, aby z programów mogły korzystać także mniejsze samorządy, dysponujące ograniczonymi zasobami organizacyjnymi.
Marszałek podkreśla, że doświadczenia państw europejskich w przeciwdziałaniu terroryzmowi muszą być dziś uzupełnione o nowe wyzwania związane z radykalizacją internetową i zagrożeniami hybrydowymi. Szczególne znaczenie mają tu doświadczenia Polski, która coraz wyraźniej odczuwa skutki zagrożeń dla bezpieczeństwa wschodniej części Europy.







