Najwięcej ofert pracy pojawia się zwykle tam, gdzie trudno znaleźć mieszkanie na kieszeń przeciętnego pracownika. Ta sytuacja coraz mocniej kształtuje rozwój miast. W 23 krajach, które porównuje OECD, w gęsto zaludnionych ośrodkach miejskich, określanych przez OECD jako „urban centres”, ceny nieruchomości mieszkaniowych były przeciętnie o 27 proc. wyższe od średniej krajowej. W największych miejskich obszarach funkcjonalnych liczba nowych mieszkań rosła najwolniej w porównaniu ze wzrostem liczby mieszkańców.
Raport „OECD Regions and Cities at a Glance 2026” opisuje gospodarkę, gdzie korzyści z koncentracji firm, wiedzy i inwestycji napotykają na ograniczenia codziennego życia. Wysokie koszty mieszkań utrudniają pracownikom dostęp do atrakcyjnych miejsc pracy. Przedsiębiorstwom trudniej się rozwijać, jeśli potencjalni pracownicy nie mogą mieszkać w pobliżu.
Presja na mieszkania wynika też z gospodarczego sukcesu. Gdy miasto skutecznie przyciąga ludzi, liczy się szybkie budowanie mieszkań, dostępny transport i dobre połączenia z okolicznymi miejscowościami.
Mieszkania przybywają w innym tempie niż ludzie
OECD porównuje miasta wraz z ich strefami dojazdu do pracy. Taki obszar pozwala uchwycić zjawiska, które wymykają się statystykom ograniczonym do granic administracyjnych: miejsce zamieszkania, zatrudnienia i korzystania z usług może przecież znajdować się w trzech różnych gminach.
W dużych miejskich obszarach funkcjonalnych z ponad 1,5 mln mieszkańców na każde nowe mieszkanie przypadało 1,8 nowego mieszkańca. W ośrodkach średniej wielkości było to 1,2, a w mniejszych 0,6. To mediany dla badanych obszarów, obliczone na podstawie zmian od 2011 roku lub pierwszego dostępnego roku. Pokazują, jak nierówno rozkłada się presja na mieszkania.
Równie nierównomiernie rozmieszczone są lokale niezamieszkane. Ich udział wynosił przeciętnie 11 proc. w centrach miejskich, 14 proc. w strefach dojazdów i 19 proc. poza miejskimi obszarami funkcjonalnymi. Do tej kategorii OECD zalicza także mieszkania sezonowe i drugie domy.
Zasób mieszkaniowy jest więc najintensywniej wykorzystywany tam, gdzie popyt jest największy. Poza miejskimi obszarami funkcjonalnymi większy jest odsetek mieszkań niezamieszkanych. Ta różnica ogranicza możliwość łagodzenia kryzysu mieszkaniowego w miastach tylko przez przywracanie istniejących mieszkań do użytkowania.
Ludzie podążają za możliwościami
Koncentracja ludności w regionach metropolitalnych utrzymuje się od lat. Wśród państw OECD i krajów kandydujących udział tych regionów w ludności kraju wzrósł w latach 2005–2024 w 35 z 37 państw. Prognozy pokazują, że ta przewaga będzie się dalej umacniać: w większości badanych krajów metropolie mają rosnąć najszybciej lub tracić mieszkańców najwolniej.
Do tych ośrodków kieruje się również większa część migracji zagranicznej. W 22 z 23 krajach dysponujących odpowiednimi danymi napływ netto migrantów z zagranicy był większy w regionach metropolitalnych niż poza nimi.
W Polsce raport pokazuje także dodatnie saldo migracji wewnętrznych w dużych regionach metropolitalnych. Podobnie było w Czechach, Austrii, na Węgrzech i w Japonii. Inaczej wyglądało to we Francji, Niemczech czy Stanach Zjednoczonych, gdzie duże regiony metropolitalne traciły mieszkańców na rzecz innych części kraju.
Przepływy ludności łączą się ze starzeniem się społeczeństw. W kurczących się regionach Europy i Azji coraz większe znaczenie ma przewaga liczby zgonów nad urodzeniami. Spadek liczby mieszkańców ma więc kilka przyczyn, które mogą się wzajemnie wzmacniać. Odpływ osób w wieku produkcyjnym zmniejsza liczbę pracowników, a starsza społeczność potrzebuje innych usług.
OECD wskazuje w tym kontekście na konieczność dostosowania opieki zdrowotnej, opieki długoterminowej, transportu oraz pozostałych usług lokalnych do potrzeb mniejszej i starszej populacji.
Polski przemysł rozkłada szanse szerzej
W gospodarce przewagę największych miast wzmacniają usługi biznesowe oparte na wiedzy, takie jak informacja i komunikacja, finanse czy usługi profesjonalne. Te branże korzystają z dostępu do wyspecjalizowanych pracowników, bliskości klientów i wymiany wiedzy.
W 17 z 34 badanych państw OECD i krajów kandydujących te usługi miały większy wpływ na wzrost produktywności w branżach niż jakikolwiek inny sektor. Ich znaczenie było też silnie skoncentrowane geograficznie. W 21 krajach co najmniej połowa wkładu tych usług we wzrost produktywności pochodziła z jednego regionu.
W Polsce, według danych za lata 2018–2023, przemysł przetwórczy odpowiadał za 70 proc. wzrostu produktywności zachodzącego wewnątrz badanych branż. Jego wkład był stosunkowo równomiernie rozłożony między regionami: na region o największym wkładzie przypadało 13 proc. krajowego wkładu przemysłu w ten wzrost.
To jeden z ciekawszych polskich wątków w raporcie. Poprawa wydajności przemysłu obejmuje większą część kraju, podczas gdy korzyści z rozwoju zaawansowanych usług są bardziej skoncentrowane w największych miastach. Struktura branżowa gospodarki wpływa więc na to, które regiony uczestniczą we wzroście.
Nowe technologie mogą dodatkowo zmienić ten układ. OECD podkreśla, że regiony z wykwalifikowanymi pracownikami, innowacyjnymi firmami i kapitałem mają dobre warunki do rozwoju sztucznej inteligencji. Dostęp do finansowania jest jednak nadal mocno skoncentrowany: w 32 z 39 badanych krajów ponad połowa kapitału venture capital w latach 2020–2024 trafiała do jednego regionu niższego szczebla.
Tańszy adres to tylko część oferty
Poza metropoliami koszty mieszkań są zwykle niższe. OECD zaznacza jednak, że o atrakcyjności miejsca decydują także zatrudnienie, usługi i możliwości życia społecznego.
Ten ostatni element dobrze pokazują wyniki badań osób poniżej 35. roku życia. W badanych krajach OECD i krajach kandydujących 22 proc. młodych mieszkańców wsi, 19 proc. mieszkańców mniejszych miast i przedmieść oraz 15 proc. mieszkańców miast deklarowało niezadowolenie z możliwości spotykania ludzi i nawiązywania znajomości.
Wśród osób w wieku co najmniej 35 lat różnica między wsią a miastem była znacznie mniejsza i wynosiła średnio 1 punkt procentowy. Wśród osób poniżej 35. roku życia różnica między wsią a miastem wynosiła przeciętnie siedem punktów procentowych.
Raport poświęca osobną analizę miejscom umożliwiającym kontakty społeczne. Uwzględnia biblioteki, ośrodki kultury, obiekty służące lokalnym społecznościom, ale także kawiarnie i restauracje. Ich dostępność wpływa na możliwość uczestnictwa w życiu miejscowości i budowania więzi.
W mniejszych osadach część takich funkcji jest skupiona w jednym miejscu. Placówka kulturalna może jednocześnie oferować edukację dorosłych, wsparcie w poszukiwaniu pracy i inne usługi publiczne. OECD zwraca też uwagę na znaczenie odległości: nawet krótki dojazd samochodem może być trudny dla kogoś, kto nie prowadzi lub nie ma auta.
Starsze społeczności wobec upałów
Starzenie się ludności zmienia również skalę zagrożeń klimatycznych. W latach 1981–2010 w 16 dużych regionach OECD ponad 20 proc. mieszkańców miało co najmniej 65 lat, a silny stres cieplny występował przez ponad miesiąc w roku. W latach 2021–2025 takich regionów było już 74.
Największe skupiska tego ryzyka występowały w Japonii i w basenie Morza Śródziemnego. Raport pokazuje jednak szerszą zależność: skutki zmian klimatu zależą zarówno od samego zagrożenia, jak i od struktury ludności oraz zdolności regionu do przystosowania się.
W miejscach, gdzie spada liczba mieszkańców i społeczeństwo się starzeje, potrzeby mogą rosnąć jednocześnie z osłabieniem możliwości inwestycyjnych. OECD łączy więc politykę rozwoju z dostosowaniem infrastruktury i usług do lokalnych warunków.







