W 2024 roku wydatki ujęte w rozdziale 90005 „Ochrona powietrza atmosferycznego i klimatu” stanowiły mniej niż pół procenta wszystkich wydatków budżetowych JST (0,2 proc.). Nawet w zakresie wydatków inwestycyjnych było to mniej niż 1 proc. całkowitych nakładów inwestycyjnych samorządów.
Decyzja o poświęceniu temu obszarowi osobnego rankingu wynika jednak z ogromnego znaczenia społecznego problemów związanych z adaptacją do zmian klimatu, a także smogiem i – szerzej – zanieczyszczeniem powietrza. Nie ulega wątpliwości, że samorządy odgrywają w tych dziedzinach kluczową rolę. Można dyskutować, jak duży wpływ mogą mieć działania lokalne na ograniczanie zmian klimatu, ale z pewnością inicjatywy JST są istotne dla łagodzenia ich negatywnych skutków. Jeśli zaś chodzi o ochronę powietrza, samorządy mają realny wpływ na poprawę jakości życia mieszkańców.
Nasz ranking – jak to bywa w przypadku niektórych zestawień – ma charakter przybliżony. Klasyfikacja budżetowa nie zawsze jest dostatecznie precyzyjna, a część interesujących nas wydatków bywa sporadycznie ujmowana w innych częściach budżetu. Mimo to wielkość wydatków w rozdziale 90005 wydaje się dobrym wskaźnikiem obrazującym skalę działań.
Nakłady na ochronę powietrza i klimatu to przede wszystkim domena mniejszych gmin – wiejskich i miejsko-wiejskich. To właśnie w tych jednostkach odnotowano największy wzrost takich wydatków w latach 2022–2023, a następnie gwałtowny spadek w roku 2024. Z czego wynikało to załamanie? Analiza danych ze sprawozdań budżetowych wskazuje, że bezpośrednią przyczyną było ograniczenie środków unijnych przeznaczanych na ten cel. Nie oznacza to zmiany polityki UE, lecz raczej narastające od kilku lat opóźnienia w absorpcji środków z funduszu spójności i funduszy strukturalnych przez Polskę.
Wprawdzie w minionych trzech latach wydatki klimatyczne pojawiły się również w budżetach 14 województw, jednak na tle gmin ich skala była minimalna. Województwo śląskie, które zajęło pierwsze miejsce w tej kategorii, przeznaczyło na ten cel zaledwie kilkanaście złotych w przeliczeniu na mieszkańca. W powiatach takie wydatki pojawiają się w mniej niż co czwartym samorządzie.
W gminach natomiast wydatki na ochronę powietrza i klimatu odnotowano w ponad 2250 jednostkach. Ich poziom jest silnie zróżnicowany. W 18 niewielkich gminach miejskich i miejsko-wiejskich oraz w 61 gminach wiejskich nakłady przekroczyły w ciągu trzech lat 1000 zł na mieszkańca. Absolutnymi liderami były Sulmierzyce (woj. łódzkie) i Ożarowice (woj. śląskie), gdzie wydatki te wyniosły ponad 4000 zł per capita. Jednocześnie w 1287 gminach kwoty były symboliczne (poniżej 50 zł na mieszkańca), a w kolejnych 155 nie pojawiły się w ogóle.
Pobierz ranking:
W numerze 23/2025 „Wspólnoty” publikujemy pełne tabele rankingowe obejmujące wszystkie samorządy w Polsce. Zachęcamy do zakupu prenumeraty – oferujemy wydania papierowe oraz elektroniczne.
