Ostatni raz w naszych rankingach dotacjami z funduszy Unii Europejskiej zajmowaliśmy się przed trzema laty. Wtedy zestawialiśmy wielkość wykorzystanych środków w okresie 2014–2021. Tym razem z okazji dwudziestolecia obecności Polski w UE postanowiliśmy zestawić dane z całego tego okresu.
Relatywnie najwięcej środków unijnych pozyskały duże miasta. To zrozumiałe, bo to one najczęściej realizują projekty o ponadlokalnym znaczeniu, oddziałujące na rozwój całych regionów. W najmniejszym stopniu beneficjentami były samorządy powiatowe, które w polskim systemie terytorialno-administracyjnym odpowiadają za stosunkowo wąski zakres usług publicznych.
Bliższe przyjrzenie się danym dla poszczególnych lat i kategorii JST pozwala na dwie obserwacje. Po pierwsze, na samym początku kolejnych okresów programowania przewagę zyskują małe samorządy (gminy wiejskie, małe miasta). Prowadzą one mniejsze projekty, które łatwiej zrealizować stosunkowo szybko. Duże miasta rozwijają swoje projekty wolniej i zyskują przewagę w dalszych częściach okresu realizacji budżetów unijnych. Druga obserwacja mówi, że wielkość pozyskiwanych funduszy w przeliczeniu na 1 mieszkańca nie jest do końca proporcjonalna do wielkości gminy. Gminy wiejskie i miejsko-wiejskie oraz małe miasteczka zdołały otrzymać większe środki niż miasta będące siedzibami władz powiatowych.
Częściej mówi się o wielkich projektach finansowanych przez duże miasta lub samorządy wojewódzkie. Dlatego my postanowiliśmy przyjrzeć się gminom wiejskim i miejsko-wiejskim. Okazuje się, że od momentu przystąpienia Polski do UE do końca 2024 r. gminy wiejskie i miejsko-wiejskie wydały w sumie ok. 60 mld zł z dotacji unijnych. Pochodziły one głównie z regionalnych programów operacyjnych (w do 2006 r. ze Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego. Do tej kwoty można jeszcze dodać dotacje otrzymywane przez lokalne grupy działania (LGD), które są instytucjami obejmującymi samorządy lokalne (będące swoistą formą współpracy międzygminnej), przedsiębiorców i organizacje samorządowe. O ile sprawozdawczość dotycząca wykorzystania środków unijnych jest zazwyczaj precyzyjna i łatwo dostępna, to w przypadku LGD i w ogóle programu PROW zebranie dokładnych informacji nastręcza trudności ze względu na ich rozproszenie. Udało nam się jednak policzyć, że w sumie było to około 7 mld zł.
Jeśli chodzi o przeznaczenie dotacji w małych samorządach, to 40 proc. ich wartości wiązało się z projektami w gospodarce komunalnej – przede wszystkim wodno-kanalizacyjnej. Wyraźnie niższe (poniżej 10 proc.) były wydatki na drogi lokalne. To duża różnica w stosunku do struktury dotacji otrzymywanych przez miasta na prawach powiatu czy samorządy wojewódzkie, gdzie inwestycje transportowe stanowią zdecydowanie większą część realizowanych projektów. Znaczący odsetek (12 proc.) stanowiły też dotacje dla gmin wiejskich i miejsko-wiejskich odnoszące się do oświaty i wychowania (12 proc.) oraz opieki społecznej (8 proc.)
Wyniki rankingu
W przypadku miast na prawach powiatu w rankingu uwzględniliśmy nie tylko wydatki budżetowe, ale także dotacje pozyskiwane przez spółki komunalne (w oparciu o przeprowadzane od lat przez „Wspólnotę” ankiety). W pozostałych kategoriach samorządów ograniczamy się do danych budżetowych.
Nasze zestawienie pozwoliło na zidentyfikowanie 42 samorządów, w których łączna kwota dotacji przekroczyła 10 tys. zł na osobę. Są wśród nich 3 miasta wojewódzkie, 3 miasta na prawach powiatu, 12 małych miast i 24 gminy wiejskie. Wśród nich dwa nieduże miasta wydały z funduszy UE ponad 30 tys. zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca.
Absolutni liderzy to:
– Krynica Morska (woj. pomorskie) – 41 957 zł na osobę,
– Uniejów (łódzkie) – 31 084 zł na osobę,
– Świnoujście (zachodniopomorskie) – 24 641 zł na osobę,
– Ożarowice (śląskie) – 21 646 zł na osobę.
Pobierz ranking:
Tabele rankingowe uwzględniające wszystkie samorządy w Polsce dostępne są w nr 22/2025 „Wspólnoty”. Zachęcamy do zakupu prenumeraty.
