Dostęp do archiwalnych wydań „Wspólnoty” możliwy jest tylko dla zalogowanych prenumeratorów.
Jeżeli chcesz otrzymać dostęp napisz do nas: marketing@municipium.com.pl
Nr 10/1458 - maja 23, 2026
Zamów prenumeratę już dzisiaj.
Janusz Król*
Pierwsze podsumowania nowego systemu dochodów samorządów
Reforma finansów samorządowych miała być nowym otwarciem. Miała uporządkować chaos po latach doraźnych rekompensat, politycznych transferów i niekończących się sporów między rządem a samorządami. W założeniu była próbą stworzenia bardziej przewidywalnego i sprawiedliwego podziału pieniędzy publicznych.
Urzędnik na telefon
Idea jest prosta: urzędnik gminy przyjeżdża do mieszkańca, który z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności ma problem z dotarciem do urzędu. W praktyce oznacza to możliwość załatwienia wielu formalności bez wychodzenia z domu. Usługę mobilnego urzędnika wprowadza coraz więcej, również mniejszych, samorządów.
I owca syta, i trawa skoszona
Są ciche, ekologiczne i wzbudzają zdecydowanie więcej sympatii niż mechaniczne kosiarki. Owce wypasające się w miastach to nie tylko ciekawostka, ale też praktyczny sposób na utrzymanie zieleni i ochronę przyrody.
Dominik Krzysztofowicz
Reforma finansów JST po pierwszym roku. Więcej pieniędzy, ale system wymaga korekt
Dwa raporty Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego pokazują reformę dochodów JST z dwóch perspektyw. Pierwszy, oparty na danych wykonawczych za 2025 r., wskazuje, że nowy system wzmocnił stronę dochodową zdecydowanej większości jednostek, szczególnie gmin wiejskich. Drugi sygnalizuje, że sukces finansowy pierwszego roku nie zamyka dyskusji o reformie. Korekt wymagają przede wszystkim mechanizmy wyrównawcze, sposób liczenia potrzeb wydatkowych, autonomia dochodowa JST oraz sposób finansowania oświaty.
Rozmawia: Dominik Krzysztofowicz
Reforma dochodów JST wymaga korekt. „Diabeł tkwi w szczegółach metodycznych”
Obecna ustawa jest ważnym krokiem w stronę stabilizacji finansów samorządowych, ale wymaga korekt w zakresie sposobu opisywania potrzeb wydatkowych. O konieczności wzmocnienia dochodów własnych, problemie luki oświatowej oraz granicach centralizacji finansowania wynagrodzeń nauczycieli rozmawiamy z Julitą Łukomską, wicedyrektorem Narodowego Instytutu Samorządu terytorialnego.
Materiał partnera
Branżowe Centrum Umiejętności Swarożyn. Miejsce, które tworzy kompetencje
Cukiernik, stolarz czy szewc – to przykłady zawodów, które wymagają pracy własnych rąk, wiedzy, precyzji i doświadczenia. W świecie zafascynowanym sztuczną inteligencją coraz wyraźniej widać, że o ile większość umiejętności i zawodów można wesprzeć algorytmami to nigdy nie zastąpią one niektórych fachowców, których wykształcenie wymaga czasu.
Rozmawia: Janusz Król
Rząd nie radzi sobie z problemem niedźwiedzi w bieszczadzkich gminach
Drapieżniki pod szkołami, na placach zabaw i przy gospodarstwach rolnych – tak dziś wygląda codzienność części Bieszczad. Wójt Soliny twierdzi, że populacja niedźwiedzi wymknęła się spod kontroli, a dotychczasowe działania państwa są nieskuteczne. – To nie pojedynczy incydent, ale realne zagrożenie dla mieszkańców i turystów – mówi Adam Piątkowski.
Ewelina Ostajewska-Szwankowska*
Procesy demograficzne pogłębiają lukę oświatową w budżetach
Konin może być przykładem, jak silnie depopulacja, starzenie się mieszkańców i rosnące koszty stałe wpływają na finanse samorządowe. Spadek liczby uczniów nie oznacza proporcjonalnego zmniejszenia wydatków na edukację, a luka między potrzebami oświatowymi a środkami przekazywanymi na ich finansowanie coraz mocniej obciąża budżet miasta.
Narasta niezadowolenie nauczycieli
Związek Nauczycielstwa Polskiego domaga się natychmiastowego wznowienia prac nad obywatelskim projektem „Godne płace i wysoki prestiż nauczycieli”, który od pięciu lat nie doczekał się uchwalenia. Coraz ostrzej wybrzmiewają zarzuty pod adresem polityków o niespełnianie obietnic i lekceważenie środowiska nauczycielskiego.
Materiał partnera
Racjonalne wydatkowanie środków w profilaktyce uzależnień – dlaczego warto korzystać z Systemu Rekomendacji Programów Profilaktycznych i Promocji Zdrowia Psychicznego
Skuteczna profilaktyka uzależnień i zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży jest dziś jednym z kluczowych zadań samorządów lokalnych, realizowanych w ramach gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii. Gminy co roku przeznaczają znaczące środki publiczne na działania profilaktyczne adresowane do dzieci i młodzieży.
Sławomir Bukowski
Wójt nie będzie już kierownikiem urzędu? FRDL proponuje głęboką reformę prawa samorządowego
Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej chce otworzyć debatę na temat zmian w polskim samorządzie. I proponuje taki model: wójt, burmistrz lub prezydent miasta wybierany bezpośrednio, ale przestaje kierować urzędem i wydawać decyzje administracyjne. Staje się przewodniczącym rady i lokalnym liderem politycznym, a bieżące zarządzanie gminą przejmuje profesjonalny sekretarz powoływany przez radę.
Ministerstwo Cyfryzacji ostrzega przed atakami socjotechnicznymi
Rośnie liczba zaawansowanych ataków socjotechnicznych prowadzonych przez grupy powiązane z obcymi wywiadami. Tym razem cyberprzestępcy nie ograniczają się do wysyłania fałszywych wiadomości czy infekowania komputerów złośliwym oprogramowaniem. Coraz częściej próbują przeniknąć do organizacji jako… kandydaci do pracy.
Maciej Kiełbus*
PAYT w systemie odpadowym. Piąta metoda czy kosztowny eksperyment?
W przedstawionym pod koniec października 2025 r. projekcie nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach Ministerstwo Klimatu i Środowiska zaproponowało wprowadzenie piątej metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, opartej na ich ilości. Pod wpływem krytyki wycofano się z tej propozycji, ale dyskusja trwa i może skutkować próbą przywrócenia tego rozwiązania na sejmowym lub senackim etapie prac legislacyjnych.
Dominik Krzysztofowicz
Jakość wody pod większą kontrolą
Nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, która weszła w życie 21 maja 2026 r., wdraża unijną dyrektywę dotyczącą jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Zmiany obejmują monitoring, ocenę ryzyka, obowiązki dostawców, zadania gmin oraz nadzór nad materiałami i produktami mającymi kontakt z wodą.
WEI o centralizacji miliardów na ekologię i odpady
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, zamiast być sprawnym operatorem zielonej transformacji, stał się – według Warsaw Enterprise Institute – przykładem państwowego molocha: scentralizowanego, podatnego na decyzje polityczne i niewydolnego organizacyjnie. W najnowszym raporcie WEI wylicza m.in. opóźnienia w programie „Czyste Powietrze”, nietrafione inwestycje, chaos w sprawozdawczości.
Dominik Krzysztofowicz
Samorządy chcą zachować wpływ na przyszłość Europy
171. sesja plenarna Europejskiego Komitetu Regionów była jedną z najważniejszych debat samorządowej Europy o przyszłości Unii po 2027 r. Głównym tematem był projekt nowego wieloletniego budżetu UE na lata 2028–2034 i reforma polityki spójności. W tle znalazły się kwestie równie istotne z punktu widzenia JST, m.in. rozwój obszarów wiejskich, edukacja, kultura czy problem hałasu.
Jacek Sutryk nie zamierza ustępować po aferze Collegium Humanum
Prezydent Wrocławia w rozmowie z „Rzeczpospolitą” stanowczo odrzuca możliwość rezygnacji ze stanowiska mimo aktu oskarżenia. Twierdzi, że śledztwo ma polityczne podłoże, a on sam padł ofiarą nieuczciwego systemu stworzonego wokół uczelni. Przekonuje również, że nadal ma poparcie mieszkańców.
dr inż. Sławomir Chmielewski*
Kacze dołki zamiast retencji
Jak pod hasłem adaptacji do zmian klimatu można zniszczyć naturalne oczko wodne, płazy i zdrowy rozsądek.
Rozmawia: Urszula Adamczyk
Mieszkańcy szukają stabilizacji i bezpieczeństwa
Walka z depopulacją i skutkami starzenia się społeczeństwa coraz mocniej opiera się na współpracy rządu i samorządów. To właśnie lokalne wspólnoty najlepiej wiedzą, jakich usług potrzebują mieszkańcy. O roli samorządów, programach wspierających rodziny oraz wyzwaniach związanych z polityką senioralną rozmawiamy z Aleksandrą Gajewską, wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej.
Urszula Adamczyk
Starsza Polska idzie do klubu
Seniorzy potrzebują dziś nie tylko opieki, ale przede wszystkim motywacji do działania i powodu, żeby wyjść z domu. Coraz częściej okazuje się, że największym problemem starszych osób nie są ubóstwo czy problemy zdrowotne, ale samotność, wycofanie z życia społecznego i brak kontaktu z innymi. Samorządy zaczynają to dostrzegać, co widać po szybko rosnącej liczbie klubów seniora zarówno w dużych miastach, jak i gminach wiejskich.
Bartosz Klimas
Teatr na wyspie
Nowa siedziba Teatru Współczesnego w Szczecinie znajdzie się na Łasztowni – wyspie rzecznej vis-à-vis Zamku Książąt Pomorskich, która od kilku lat zmienia się w coraz bardziej dostępną i atrakcyjną część miasta.
Wrocław: remont ogromnego podwórka na Ołbinie
Licząca 1,7 ha przestrzeń między ulicami Piastowską, Sienkiewicza, Reja i Nowowiejską ma zmienić się w park. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, prace rozpoczną się już podczas wakacji.
Urzędnicy z Leska zamienili biura na scenę
Burmistrz i pracownicy magistratu stworzyli amatorski teatr, aby wesprzeć zbiórkę na leczenie chorego na dystrofię mięśniową Duchenne’a 8-letniego Maksymiliana Tockiego. Dochód ze spektaklu ma pomóc zebrać 15 mln zł potrzebnych na terapię genową.
Pruszków: cyfryzacja usług dla mieszkańców
Meldunki, podatki, zgłoszenia usterek czy wnioski urzędowe – mieszkańcy Pruszkowa mogą od maja korzystać z nowych usług cyfrowych bez wychodzenia z domu.
Gdynia ma własną kolekcję znaczków
Znaczki pocztowe, kartki okolicznościowe i koperty pierwszego dnia obiegu – specjalna kolekcja filatelistyczna przygotowana z okazji 100-lecia Gdyni trafiła do największych placówek pocztowych w Polsce.
Konin: aż 60-proc. udział taboru niskoemisyjnego
Miejski Zakład Komunikacji w Koninie podpisał umowę na zakup sześciu autobusów elektrycznych Karsan. Pojazdy mają zasilić flotę do końca 2026 roku i są częścią programu rozwoju zeroemisyjnego transportu publicznego w mieście.
dr Bartosz Mendyk
Najważniejsze rozstrzygnięcia dotyczące ustawy o pracownikach samorządowych
W sprawach zatrudniania kierowników jednostek organizacyjnych, ustalania wynagrodzeń osób funkcyjnych, a także prowadzenia naborów na stanowiska urzędnicze sądy i organy nadzoru konsekwentnie przypominają, że intencje, słuszność czy poczucie sprawiedliwości nie mogą zastępować podstawy prawnej.
dr Justyna Przedańska*
Premiowanie czy iluzja? System, który nagradza indywidualizm
Współpraca między samorządami w Polsce nie jest rzadkością, jednak problem polega na tym, że system nie czyni jej racjonalnym wyborem. Choć prawo dopuszcza szeroki katalog form współdziałania, mechanizmy finansowe, zasady odpowiedzialności i praktyka nadzoru nadal premiują działania indywidualne. W efekcie współpraca pozostaje rozwiązaniem stosowanym wtedy, gdy jest konieczna, a nie wtedy, gdy byłaby najbardziej efektywna.
Zdzisław Majewski*
Będzie większa ochrona wolności wypowiedzi
Projekt ustawy o szczególnych środkach ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej jest po pierwszym czytaniu w Sejmie. Teraz zajmie się nim Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka. To ważna ustawa dla władz i instytucji samorządowych oraz mieszkańców uczestniczących w debacie publicznej. Chodzi o szczególną ochronę przed organami państwowymi czy samorządowymi, także politykami, korporacjami, grupami lobbystycznymi osób wypowiadających się krytycznie w sprawach publicznych.