Dostęp do archiwalnych wydań „Wspólnoty” możliwy jest tylko dla zalogowanych prenumeratorów.
Jeżeli chcesz otrzymać dostęp napisz do nas: marketing@municipium.com.pl
Nr 5/1453 - marca 14, 2026
Zamów prenumeratę już dzisiaj.
Janusz Król*
Prezydent Karol Nawrocki ma sto procent racji
Pisałem już o tym w ubiegłym roku, że rząd Donalda Tuska zadłuża nas w zastraszającym tempie („Puszczą nas z torbami”, „Wspólnota” nr 19 z 20 września 2025 r.). W ciągu 3 lat tych rządów (2024–2026) łączny deficyt budżetów państwa wyniesie ok. 770 mld zł, a zadłużenie Skarbu Państwa tylko za dwa lata (2024 i 2025) wzrosło o 615,6 mln zł do kwoty 1 951,9 mld. Jeśli do tego dodamy wzrost długu za rok bieżący, który wyniesie co najmniej 271 mld zł i jeszcze pożyczkę SAFE w wysokości 280 mld zł, to łączny wzrost polskiego zadłużenia za trzy lata rządów Donalda Tuska wyniesie 1,16 bln zł. Musimy też pamiętać, że w roku wyborczym 2027 potrzeby pożyczkowe rządu będą podobne do tych z ostatnich lat, a zatem państwowy dług publiczny wzrośnie co najmniej do 2,5 bln zł.
Pożegnanie z workami
Kolejne samorządy decydują się zastąpić worki na śmieci pojemnikami. Oznacza to, że nie tylko w blokach, ale również w domach jednorodzinnych poszczególne frakcje odpadów są oddawane luzem – bezpośrednio do kontenerów. Celem zmiany ma być poprawa jakości segregacji, większa kontrola nad odbiorem odpadów, a także – być może przede wszystkim – ograniczenie kosztów funkcjonowania systemu.
Cyfrowe ciepło zamiast węgla
W europejskich miastach centra danych – ogromne serwerownie obsługujące internet i usługi cyfrowe – zaczynają pełnić rolę nowoczesnych elektrociepłowni. Ciepło powstające podczas pracy komputerów trafia do sieci ciepłowniczej i ogrzewa mieszkania.
Urszula Adamczyk
Szkolne porządki
Likwidacje szkół, zmiany obwodów, łączenie placówek czy optymalizacja liczby i liczebności oddziałów. Demografia zaczyna na nowo kształtować sieć szkół w samorządach. Władze gmin coraz częściej muszą podejmować trudne decyzje, przygotowując się na drastyczny spadek liczby dzieci. Są jednak (nieliczne) miejsca, gdzie trend jest odwrotny i buduje się nowe szkoły, by pomieścić rosnącą liczbę najmłodszych mieszkańców.
Rozmawia: Janusz Król
Ponad 30 tysięcy mieszkańców i ambicje, aby pozostać zieloną wyspą
Brwinów należy do nielicznego grona gmin w Polsce, które zamiast problemu z depopulacją mierzą się z wyzwaniami wynikającymi z dynamicznego wzrostu liczby mieszkańców. To oznacza konieczność ponoszenia ogromnych nakładów na rozbudowę oraz budowę nowych szkół, przedszkoli i infrastruktury technicznej. Jednocześnie oczekiwania mieszkańców rosną – domagają się coraz bogatszej oferty kulturalnej oraz rekreacyjno-sportowej. Jak umiejętnie odpowiadać na te potrzeby, mówi Arkadiusz Kosiński, burmistrz Brwinowa.
Dynamiczny rozwój cyfrowych płatności w administracji publicznej
W 2025 r. w sektorze publicznym zrealizowano ponad 12 mln płatności cyfrowych w ramach Programu Wsparcia Obrotu Bezgotówkowego
Drugi pakiet deregulacji. MSWiA: na decyzje jeszcze za wcześnie
Przekazany stronie rządowej pakiet zmian legislacyjnych, przygotowany przez stronę samorządową KWRiST, trafił do analiz międzyresortowych. Z odpowiedzi Tomasza Szymańskiego, sekretarza stanu w MSWiA, wynika, że resort pełni rolę koordynatora prac, ale na obecnym etapie nie przesądza jeszcze, które propozycje trafią na dalszą ścieżkę legislacyjną.
Regiony oczekują zmian w projekcie ustawy o zrównoważonym rozwoju miast
W przyjętym 23 lutego 2026 r. stanowisku zarząd Związku Województw RP wskazał, że w obecnym kształcie projekt nie tylko nie poprawi spójności terytorialnej, ale wręcz może pogłębić nierówności rozwojowe.
RPO: anonimowe wnioski o informację publiczną są legalne
Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że pozostawianie bez odpowiedzi anonimowych wniosków o udostępnienie informacji publicznej narusza konstytucyjne prawo do informacji. Z analizy orzecznictwa NSA i dorobku doktryny wynika bowiem, że wnioski anonimowe – w tym składane mejlowo bez podania danych osobowych – są co do zasady dopuszczalne.
Rząd Tuska przewraca WARS do góry nogami
W ostatnim tygodniu lutego analitycy ze Szkoły Głównej Handlowej kierowani przez prof. Jacka Sieraka ogłosili kolejny odczyt Wskaźnika Aktywności Rozwojowej Samorządów. Wartość WARS Jesień 2025 wyniosła 0,188, z czego możemy wywnioskować, że w perspektywie ostatnich trzech lat nastroje samorządowców utrzymują się na podobnym i umiarkowanie optymistycznym poziomie. Popełnilibyśmy jednak ogromny błąd, jeśli analizę zakończylibyśmy na konstatacji wartości globalnej dla wszystkich JST. Bo tylko pozornie powrót odczytu WARS do poziomu z wiosny 2023 r. pokazuje stabilność nastrojów.
Prezydent Częstochowy w rękach CBA
Krzysztof Matyjaszczyk usłyszał zarzut przyjęcia co najmniej 169 tys. zł w zamian za decyzje budżetowe i kadrowe. Został zawieszony w obowiązkach i ma zakaz wchodzenia do urzędu miasta. W śledztwie dotyczącym korupcji podejrzanych jest już 20 osób, w tym inni samorządowcy z Częstochowy.
bryg. dr hab. inż. Paweł Gromek*
Jak prawidłowo przeprowadzić szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej
W praktyce największym wyzwaniem dla samorządów jest nie sam obowiązek przeprowadzenia takich szkoleń, lecz ich zaplanowanie i zorganizowanie tak, aby odpowiadały lokalnym potrzebom i spełniały wymagania prawne. Błędy na etapie wyboru podmiotu szkolącego czy określenia programu mogą skutkować problemami organizacyjnymi, a także prowadzić do nieprawidłowości w wydatkowaniu środków publicznych.
Materiał partnera
Sekundy, które decydują o bezpieczeństwie. Help Point od Seris Konsalnet w szkołach i przestrzeni miejskiej
Zapewnienie bezpieczeństwa w otwartych placówkach edukacyjnych i przestrzeniach publicznych to jedno z największych wyzwań współczesnych samorządów. W sytuacjach kryzysowych tradycyjny monitoring i telefony komórkowe mogą okazać się niewystarczające. W odpowiedzi na te problemy, Seris Konsalnet wprowadza na rynek Help Point – system natychmiastowego wzywania pomocy, który łączy się bezpośrednio ze służbami, np. ochroną czy Strażą Miejską.
Rozmawia: Urszula Adamczyk
Koszty rosną szybciej niż finansowanie. Samorządy wciąż dopłacają do oświaty
Choć państwo przekazuje samorządom środki na edukację, w praktyce coraz większa część kosztów utrzymania szkół spada na lokalne budżety. W Lublinie wydatki na oświatę sięgają już ponad 40 pro. wszystkich wydatków miasta. Jak w tych warunkach utrzymać jakość kształcenia, inwestować i przygotować system edukacji na niż demograficzny? Rozmawiamy z Krzysztofem Żukiem, prezydentem Lublina.
Cyfryzacja w lubelskiej oświacie. Nowoczesna edukacja na miarę przyszłości
W erze dynamicznych przemian technologicznych i społecznych edukacja staje przed nowymi wyzwaniami. Rosnące oczekiwania uczniów i rodziców, a także zmieniające się potrzeby rynku pracy sprawiają, że szkoły muszą nie tylko nadążać za zmianami, lecz także aktywnie je współtworzyć. Lublin konsekwentnie odpowiada na te potrzeby, realizując wielowymiarowy proces cyfryzacji oświaty, oparty na projektach współfinansowanych ze środków zewnętrznych i spójny z długofalową wizją rozwoju miasta.
Materiał partnera
Sala Doświadczania Świata w szkole. Przestrzeń wsparcia, rozwoju i wyciszenia
Współczesna szkoła coraz częściej mierzy się z wyzwaniami związanymi z nadmiarem bodźców, trudnościami w koncentracji oraz rosnącą liczbą uczniów wymagających indywidualnego wsparcia. Odpowiedzią na te potrzeby jest Sala Doświadczania Świata (Snoezelen) – specjalnie zaprojektowana przestrzeń terapeutyczno-edukacyjna, która wspiera regulację sensoryczną, rozwój emocjonalny oraz proces uczenia się.
Brzesko: inwestycja w przemysł 4.0
W Brzesku uruchomiono Branżowe Centrum Umiejętności w dziedzinie mechatroniki. Projekt o wartości blisko 20 mln zł, którego liderem jest powiat brzeski, ma wspierać rozwój kształcenia zawodowego i dostosowanie kompetencji mieszkańców do potrzeb nowoczesnej gospodarki.
Materiał partnera
Oświata – Horyzonty – Praca: skuteczna współpraca państwa, JST i edukacji na rzecz młodzieży i zrównoważonego rozwoju regionów
Wsparcie młodzieży w edukacji i rozwoju, transformacja energetyczna i cyfrowa, inwestycje w kapitał ludzki, zawody przyszłości na lokalnych rynkach pracy i nowe inwestycje w gminach w tym kierunku – takie wyzwania mają dziś i samorządy, i ich placówki oświatowe. Kluczem do sprostania im jest bliska współpraca instytucji państwa, samorządów i struktur oświaty.
Telefon na lekcjach zakazany
W polskich szkołach może wkrótce dojść do jednej z największych zmian organizacyjnych ostatnich lat. Klub parlamentarny KO przedstawił założenia projektu ustawy, która nie tylko ograniczy dostęp dzieci do mediów społecznościowych, ale również wprowadzi ogólnokrajowy zakaz korzystania z telefonów komórkowych podczas lekcji w szkołach podstawowych.
Spór ZNP z rządem o płace zaostrza się
Rząd proponuje 3-procentowy wzrost minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego od 2026 r. Związek Nauczycielstwa Polskiego domaga się 15-proc. podwyżki i ostrzega, że obecna propozycja to jedynie waloryzacja, a nie realny wzrost płac.
Czy to będzie najpiękniejsza szkoła w Polsce?
W warszawskiej dzielnicy Białołęka powstanie jeden z najnowocześniejszych, a może i najpiękniejszy kompleks oświatowy. Pracownia JEMS Architekci, która zwyciężyła w konkursie na koncepcję placówki, opracowuje dokumentację projektowo-kosztorysową. Koszt budowy może przekroczyć 100 mln zł.
Materiał partnera
Cisza, spokój i komfort jako solidne inwestycje w jakość edukacji
Kabiny akustyczne stają się standardem wyposażenia w placówkach edukacyjnych i możemy zaobserwować je w coraz większej liczbie polskich szkół. Poszczególne placówki wraz z samorządami decydują się na inwestycję w rozwiązania akustyczne tego typu, ponieważ zaspokajają one różnorodne potrzeby edukacyjne, infrastrukturalne i systemowe, zapewniają odpowiednie wsparcie uczniom i nauczycielom oraz – co za tym idzie – podnoszą jakość kształcenia w placówkach każdego typu.
Edukacja to żywioł, nie fabryka. O szkole, która zamiast „zaliczać”, uczy latać
Zaczęło się od hałasu. Każdy, kto choć raz stał w sali pełnej dzieci, wie, że to dźwięk, który potrafi przytłoczyć. Pół roku temu, w samym środku wakacyjnego słońca, zadaliśmy sobie pytanie: jak zamienić ten chaos w proces twórczy, nie tracąc przy tym energii? Tak narodził się STEAM HOUSE. Dziś, jako Edukator Roku 2025, patrzę na to, co stworzyliśmy, i widzę ruch, który realnie zmienia polską szkołę. Jesteśmy praktykami: nauczycielami i trenerami, którzy codziennie mierzą się z realiami sali, brakami kadrowymi i presją podstawy programowej. Nie mówimy o zmianie – my ją wdrażamy.
Jednak będzie zakaz wydawania prasy przez samorządy?
Sytuacja zmienia się jak w kalejdoskopie. Wiceminister kultury Maciej Wróbel w radiu TOK FM nieoczekiwanie poinformował, że zakaz prowadzenia działalności medialnej przez samorządy znajdzie się w projekcie nowelizacji ustawy medialnej, ponieważ – jak stwierdził – możliwość wydawania przez samorządy biuletynów informacyjnych jest wystarczająca.
Materiał partnera
Formuła ESCO w naborach NFOŚiGW. Jak efektywnie zagospodarować 2 mld zł na termomodernizację?
Efektywność energetyczna budynków publicznych przestała być jedynie elementem polityki ekologicznej, stając się kluczowym czynnikiem stabilności finansowej jednostek samorządu terytorialnego. W obliczu rosnących kosztów utrzymania infrastruktury oraz zaostrzających się wymogów unijnych samorządy poszukują rozwiązań, które łączą głęboką termomodernizację z gwarancją uzyskiwanych oszczędności.
Dominik Krzysztofowicz
Spór o przyszłość funduszy unijnych. Regiony nie chcą centralizacji po 2027 roku
Podczas marcowego posiedzenia Europejskiego Komitetu Regionów najmocniej wybrzmiało to, co dla samorządów najważniejsze: przyszłość polityki spójności po 2027 r., rosnące znaczenie bezpieczeństwa wodnego oraz potrzeba głębokiej reformy zamówień publicznych.
Rząd o wynagrodzeniach w samorządzie: przepisy nie blokują podwyżek
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zapowiada analizy dotyczące systemowych zmian w wynagradzaniu pracowników samorządowych, jednak nie przedstawia konkretnych propozycji. Z odpowiedzi na stanowisko Związku Gmin Wiejskich RP wynika, że obecne przepisy – w ocenie rządu – nie blokują podwyżek, a decyzje o poziomie płac należą do samych samorządów.
dr hab. prof. nadzw. Jakub Szlachetko*
Związki rozwojowe z efektem kuli śnieżnej
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej oddało do konsultacji społecznych projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast – regulację, która ma wprowadzić nowy model współpracy samorządów z administracją rządową. Jej osią mają być związki rozwojowe: elastyczne organizacje dla 82 miejskich obszarów funkcjonalnych, budowane w logice „efektu kuli śnieżnej”. Jakie cele stawia sobie projekt i gdzie kryją się jego najważniejsze, acz łatwe do przeoczenia mechanizmy?
Urszula Adamczyk
Hu hu ha, nasza zima zła… i droga
Zima dała się we znaki wszystkim, również gminnym budżetom. Koszty utrzymania dróg w tym sezonie w najbardziej zaśnieżonych miastach były nawet kilkakrotnie wyższe niż w poprzednich latach. Część samorządów z ostatecznymi podliczeniami czeka do końca marca, ale nawet niepełne dane finansowe pokazują, że będą to rekordowe kwoty.
Sochaczew: ruszyła budowa ciepłowni geotermalnej
W budynku byłej ciepłowni sochaczewskiego PEC przy al. 600-lecia trwa wykonywanie fundamentów pod urządzenia ciepłownicze. Budowa ciepłowni geotermalnej to główny element największego projektu energetycznego w historii miasta.
Bartosz Klimas
Apartamenty trzeciego wieku
Katowickie TBS zrewitalizowało trzy kamienice w centrum miasta. Połowa spośród czterdziestu mieszkań jest przeznaczona dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami. Resztę, w razie potrzeby, można łatwo zaadaptować.
Metrorower rośnie w siłę. Rekordowo duża sieć i nowa oferta na start sezonu
Ponad 7 tysięcy rowerów, niemal tysiąc stacji i coraz szerszy zasięg w kolejnych gminach – Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia rozpoczęła sezon wysoki systemu Metrorower – największej sieci roweru miejskiego w Polsce i jednej z największych w Europie.
Świnoujście: ugoda w sprawie tunelu pod Świną
Po wielomiesięcznych negocjacjach zakończył się spór pomiędzy miastem Świnoujście a generalnym wykonawcą tunelu. Zamiast roszczeń sięgających 91 mln zł samorząd zapłaci 7,8 mln zł brutto. Ugodę zatwierdził VIII Wydział Gospodarczy Sądu Okręgowego w Szczecinie.
Sąd nie przywrócił do pracy wójta Wólki
Nadal obowiązuje zawieszenie w czynnościach służbowych, dozór policji oraz poręczenie majątkowe w wysokości 50 tys. zł. Takie same środki utrzymano wobec zastępcy wójta oraz dwóch przedsiębiorców budowlanych.
Warszawa: targowiska nie marnują żywności
Ponad 14,5 tony żywności udało się uratować przed zmarnowaniem dzięki zbiórkom prowadzonym na targowiskach w Warszawie. Zebrane produkty trafiły do osób potrzebujących m.in. za pośrednictwem jadłodzielni.
Nowoczesny dworzec autobusowy w Rypinie
Nowe perony, kasa biletowa, poczekalnia i strefa socjalna dla pracowników to elementy nowego dworca autobusowego, który do końca 2027 roku zostanie wybudowany w Rypinie.
dr hab. prof. UMK Aleksandra Sikorska-Lewandowska
Nowy model funkcjonowania wspólnot
W styczniu 2026 r. opublikowano długo oczekiwany projekt zmiany ustawy o własności lokali. Dostrzeżenie przez rząd konieczności zmian w regulacji prawnej wspólnot mieszkaniowych cieszy, a zamiar kompleksowej zmiany ustawy należy ocenić pozytywnie. Dobrze, że planowane zmiany stanowią odpowiedź na liczne postulaty teoretyków i praktyków zgłaszane podczas konferencji naukowych oraz w piśmiennictwie. Niektóre z nich wiążą się z rozbieżnym orzecznictwem sądowym bądź koniecznością skorygowania interpretacji, które poszły w niewłaściwym kierunku.
Zdzisław Majewski*
Wyzwania edukacji z AI
Nasza konferencja „Edukacja Przyszłości”, którą od 13 lat organizujemy w Lublinie, ma w swoim przesłaniu ukazywać m.in. modele nauczania, które sprostają wyzwaniom współczesnego świata. W Stanach Zjednoczonych od kilku lat funkcjonuje projekt Alpha School, w którym dzieci są uczone przez sztuczną inteligencję. Prywatna sieć szkół wykorzystuje AI do tworzenia dla ucznia indywidualnego procesu dydaktycznego każdego przedmiotu.