Dostęp do archiwalnych wydań „Wspólnoty” możliwy jest tylko dla zalogowanych prenumeratorów.
Jeżeli chcesz otrzymać dostęp napisz do nas: marketing@municipium.com.pl
Nr 1/1449 - stycznia 17, 2026
Zamów prenumeratę już dzisiaj.
Janusz Król*
Osoba sekretarska, czyli odlot w kosmos
Do niedawna zmianami języka rządził uzus (czyli powszechność użycia wyrazów czy form gramatycznych), mechanizm, który samorzutnie i ex post dostosowywał normy języka do tego, jak ludzie w danym czasie rzeczywiście mówili.
Samorządy grają z WOŚP
Do wspólnego grania z Wielką Orkiestrą Świątecznej Pomocy włączają się burmistrzowie, wójtowie i prezydenci miast, którzy na aukcje wystawiają nie tylko miejskie gadżety, ale przede wszystkim siebie i swój czas. Wśród tegorocznych licytacji są m.in. wycieczki, spotkania przy kawie i obiedzie, sportowe aktywności oraz możliwość zajrzenia do ratusza „od kuchni”.
Parkingowe rewolucje
Uzdrowiska przestają być parkingowym eldorado. W sezonie, w weekendy i w święta kurorty są dosłownie zalewane samochodami. Turyści chcą zaparkować jak najbliżej deptaków, pijalni wód, wyciągów i szlaków, a mieszkańcy coraz częściej nie mają gdzie zostawić auta pod własnym domem. Samorządy dostały nowe narzędzia, które mogą ten problem rozwiązać i zaczynają z nich korzystać.
Droga do mobilności
Dostosowanie transportu do potrzeb osób z niepełnosprawnościami to nie tylko niskopodłogowe pojazdy czy likwidacja schodów. To także dostępne informacje, spójne systemy różnych środków komunikacji i przewidywalność podróży.
Urszula Adamczyk
Miasta odzyskują widoki. Uchwały krajobrazowe w praktyce
Od dekady samorządy mogą porządkować chaos reklamowy i wygląd przestrzeni publicznej. W praktyce z narzędzia, jakim jest tzw. uchwała krajobrazowa, korzysta niewiele gmin, a jeszcze mniej decyduje się na realne egzekwowanie przyjętych zasad. Tam, gdzie uchwały zaczęły obowiązywać, samorządy wybierają różne strategie, ale nigdzie ten proces nie przebiega bez napięć i problemów.
Ewa Dumkiewicz-Sprawka*
Mniej dzieci, więcej wyzwań. Przedszkola wobec zmian demograficznych
Niż demograficzny, dotychczas widoczny głównie w statystykach, coraz wyraźniej wpływa na funkcjonowanie wychowania przedszkolnego. Po latach systematycznego wzrostu liczby dzieci oraz dynamicznego rozwoju sieci placówek, system wychowania przedszkolnego staje wobec nowych wyzwań wynikających ze spadku liczby urodzeń. Zmieniająca się struktura demograficzna będzie wymagała od samorządów i podmiotów prowadzących przedszkola przemyślanych decyzji organizacyjnych i finansowych.
Rozmawia: Janusz Król
Chcemy być miastem, do którego młodzi wracają po studiach
– Nie możemy zgubić człowieka w gąszczu liczb – podkreśla burmistrz Sokołowa Podlaskiego Iwona Kublik. W rozmowie opowiada o swojej wizji miasta, w którym inwestycje idą w parze z polityką społeczną, a kluczową rolę ma odegrać powstające Centrum Usług Społecznych.
Urszula Adamczyk
Miasta chcą więcej
Tczew i Częstochowa niemal równolegle podjęły uchwały inicjujące procedury poszerzenia granic administracyjnych. Oba miasta argumentują swoje plany potrzebą rozwoju. Jednak samorządy, których kosztem miałoby dojść do zmian, stanowczo się temu sprzeciwiają. Władze zarówno gminy Tczew, jak i gminy Poczesna, zapowiadają zdecydowane działania obronne.
Jak ucywilizować proces zmian granic? Rekomendacje Narodowego Instytutu Samorządu terytorialnego
Znamy główne założenia regulacji dotyczących zmian granic administracyjnych gmin. Możliwość przeprowadzenia procesu raz na kadencję, wprowadzenie sądowej kontroli decyzji rządu, większa rola mieszkańców poprzez referendum lokalne oraz jasne zasady rozliczeń finansowych między gminami – to główne rekomendacje przygotowane przez Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego we współpracy z przedstawicielami samorządów.
Udana interwencja w sprawie udziałów w CIT
Związek Miast Polskich podjął interwencję w sprawie błędnego wyliczenia wpływów miast z udziału w podatku CIT w ostatnich 2 latach. Okazało się to skuteczne. Miasta, a także pozostałe samorządy, których dotknęły niesprawiedliwe ubytki, otrzymają rekompensaty.
Burmistrz Biskupca uniewinniony Sąd: Gmina nie poniosła szkody, inwestycja przyniosła zyski
Po ponad czterech latach procesu Sąd Okręgowy w Olsztynie uniewinnił burmistrza Biskupca Kamila Kozłowskiego oraz prezesa miejskiej spółki wodociągowej Marka Świątka od zarzutów wyrządzenia gminie szkody przy sprzedaży terenów pod budowę fabryki koncernu Egger. Nie doszło bowiem do straty majątkowej, a tym samym nie ma podstaw do przypisania oskarżonym odpowiedzialności karnej. Wyrok jest nieprawomocny.
Zmowa przetargowa na terenie GZM? Sztabka złota w rękach CBA
Centralne Biuro Antykorupcyjne prowadzi śledztwo dotyczące podejrzenia zmowy przetargowej i korupcji przy jednym z największych projektów infrastrukturalnych na Śląsku – modernizacji infrastruktury tramwajowej w GZM. Postępowanie nadzoruje Prokuratura Europejska.
Afera korupcyjna w poznańskim ZDM, prezydent zapowiada konsekwencje
Wyniki kontroli przeprowadzonej po ujawnieniu afery korupcyjnej w Zarządzie Dróg Miejskich w Poznaniu stawiają w trudnej sytuacji zastępcę prezydenta miasta Mariusza Wiśniewskiego – przyznał w rozmowie z PAP prezydent Jacek Jaśkowiak.
Tomasz Fijołek*
Miejskie obszary funkcjonalne. Unia Metropolii Polskich o roli współpracy lokalnej
Jest jeden obszar, w którym współpraca między małymi i dużymi miastami, gminami wiejskimi, a nierzadko także powiatami, układa się w sposób szczególnie naturalny. Nie ma tu miejsca na rywalizację – oczywiste jest wspólne podejmowanie działań na rzecz rozwiązywania problemów. Miejskie obszary funkcjonalne, bo o nich mowa, mają dziś znaczący potencjał partnerstw ponad podziałami administracyjnymi. Szczegółowo pokazuje to raport Unii Metropolii Polskich pt. „Terytoria współpracy. Lokalne partnerstwa miast i gmin w praktyce”.
O przyszłości regionów: co po epoce funduszy unijnych?
W Toruniu odbyła się III Debata Samorządowa Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego pt. „Przyszłość regionów samorządowych w Polsce”. Było to trzecie spotkanie z cyklu organizowanego przez NIST, poświęconego strategicznym wyzwaniom stojącym przed samorządem terytorialnym.
Andrzej Dec*
Radny o likwidacji barier funkcjonowania samorządów
Rządowy projekt przywraca praktyczne znaczenie klauzuli generalnej domniemania kompetencji i wzmacnia samodzielność gmin. Jednocześnie pozostawia kilka istotnych luk.
Maciej Stachura*
Ustalanie liczby mieszkańców na potrzeby ustawy czystościowej
Zgodnie z obowiązującymi przepisami na wysokość stawki opłaty za gospodarowane odpadami komunalnymi powinna wpływać m.in. liczba mieszkańców zamieszkujących obszar danej gminy. Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie wskazuje jednak, jak rady gmin powinny ustalać tego typu informacje.
Bartosz Klimas
Kolej plus minus
Po sześciu latach od przyjęcia uchwały o jego ustanowieniu, program Kolej Plus jest przeważnie na etapie rozstrzygania przetargów na wykonanie dokumentacji projektowej lub podpisywania umów na roboty budowlane. Zanosi się też na to, że nie wszyscy, którzy liczyli na powrót pociągów, tego doczekają.
Zamiast mieszkań budowano struktury spółek
W latach 2021–2024 z Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa wydatkowano blisko 3,5 mld zł bez dostatecznej kontroli w zakresie gospodarności. Z kolei gminy nie poprzedzały złożenia wniosków o wsparcie z Funduszu analizą faktycznego zapotrzebowania na mieszkania na ich terenie – czytamy w najnowszym raporcie NIK. Izba twierdzi, że Fundusz wykorzystywany był głównie do tworzenia struktur organizacyjnych Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych, gdzie stanowiska obsadzano w nietransparentny sposób.
Związek Powiatów Polskich alarmuje: system ochrony zdrowia na granicy wydolności
Organizacja ostrzega przed narastającym kryzysem w publicznym systemie ochrony zdrowia. W przyjętym 2 stycznia 2026 roku stanowisku wskazuje, że w perspektywie najbliższych miesięcy dostępność leczenia dla pacjentów może się realnie zmniejszyć, a sytuacja finansowa publicznych podmiotów leczniczych – w szczególności szpitali powiatowych – ulec dalszemu pogorszeniu.
Wydatki GZM to głównie transport
Zdecydowana większość z zaplanowanych na 2026 rok wydatków Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii przeznaczona jest na organizację i funkcjonowanie transportu zbiorowego, który stanowi kluczowe zadanie metropolii.
Po co nam lasy na obrzeżach miast
Uczestnicy konferencji „Zielone pierścienie polskich miast”, zorganizowanej w grudniu w Senacie, zastanawiali się, jak wypracować konkretne rozwiązania prawne i ekonomiczne, które pozwolą samorządom skuteczniej zarządzać terenami otwartymi wokół aglomeracji.
Samorządy chcą większych kompetencji w ochronie przyrody
Narasta frustracja samorządów, które nie mogą powstrzymać wycinki drzew na terenach zarządzanych przez Lasy Państwowe. Z odpowiedzi Ministerstwa Klimatu i Środowiska wynika, że choć resort planuje reformy w zakresie gospodarki leśnej, to nie zamierza dać gminom kluczowego narzędzia: prawa do wydania zakazu wycinki w zespołach przyrodniczo-krajobrazowych.
Dominik Krzysztofowicz
Od inwestycji drogowych do budowania wspólnot. Ewolucja funduszu sołeckiego 2010–2024
Fundusz sołecki stał się ważnym narzędziem lokalnej aktywności. Z finansowania dróg i oświetlenia przesunął się ku festynom, świetlicom i inicjatywom integrującym. Mimo niewielkiego udziału w wydatkach gmin, silnie angażuje mieszkańców i wzmacnia więzi – czytamy w raporcie Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego, przygotowanym przez dr Julitę Łukomską „Od dróg do wspólnot. Ewolucja, praktyka i kierunki zmian funduszu sołeckiego w Polsce (2010–2024)”.
Katowice: nowe reguły pomocy bezdomnym
Władze stolicy Śląska wprowadzają zmiany w systemie wsparcia osób w kryzysie bezdomności. Od stycznia pomoc w postaci darmowych, ciepłych posiłków jest udzielana na podstawie decyzji administracyjnych wydawanych przez MOPS. Nowe zasady mają ograniczyć tzw. turystykę bezdomności oraz skuteczniej wspierać osoby potrzebujące.
Więcej uczniów, większa szkoła
Nowe skrzydło dydaktyczne, pełnowymiarowa sala gimnastyczna, nowoczesne sale przedszkolne i lekcyjne – Szkoła Podstawowa w Damicach zyskała nowe oblicze. To największa inwestycja oświatowa w historii gminy Iwanowice (woj. małopolskie), której całkowita wartość przekroczyła 13 mln zł. Zmodernizowaną placówkę uroczyście otwarto na początku stycznia.
Ciechanów dostał działki pod budowę schronu
W mieście powstanie schron oraz miejsce doraźnego schronienia na wypadek sytuacji kryzysowej, który pomieści ok. 2 tys. osób. Wojewoda mazowiecki przekazał na ten cel działki Skarbu Państwa znajdujące w sąsiedztwie szpitala.
„Gdzie się ukryć” – nowe narzędzie dla mieszkańców
Państwowa Straż Pożarna uruchamia stronę internetową „Gdzie się ukryć”, która umożliwi szybkie wskazanie trasy do najbliższego punktu schronienia, wykorzystując aktualizowaną na bieżąco mapę obejmującą ponad 70 tysięcy obiektów w całym kraju.
Bartosz Klimas
Tlen dla społeczności
Dzięki utworzeniu Centrum Aktywizacji Społecznej mieszkańcy podpoznańskiego Czempinia zyskali miejsce spotkań i wydarzeń kulturalnych, zaś gmina zachowała pamięć o niezwykłym bohaterze lokalnej historii.
„Czyste Powietrze” wciąż w kryzysie. RPO i samorządy alarmują, rząd zapowiada specustawę
Program „Czyste Powietrze”, sztandarowy instrument państwa w walce ze smogiem i ubóstwem energetycznym, nadal zmaga się z poważnymi problemami systemowymi. Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich napływają skargi obywateli, którzy – zamiast poprawy warunków życia – znaleźli się w sytuacji finansowej i prawnej pułapki.
Ustawiony przetarg na utwardzenie wąwozu
Były wójt gminy Sułów Leon B., jego żona oraz inspektor nadzoru inwestorskiego zostali skazani za nieprawidłowości przy gminnym przetargu na utwardzenie dna wąwozu w miejscowości Źrebce.
Ponad połowa szpitali samorządowych na minusie
Aż 51 proc. szpitali prowadzonych przez samorządy zakończyło 2024 rok z ujemnym wynikiem finansowym – wynika z danych przedstawionych przez Ministerstwo Zdrowia podczas posiedzenia sejmowej podkomisji ds. finansów i ustroju samorządu terytorialnego.
Gdańsk: molo w Brzeźnie znów otwarte
Spacerowicze mogą korzystać z obiektu po generalnym remoncie, którego celem była poprawa bezpieczeństwa, trwałości konstrukcji oraz komfortu użytkowników.
Lublin zamawia 20 nowych trolejbusów
MPK podpisało umowę na dostawę 20 nowoczesnych pojazdow, które wzmocnią ekologiczny tabor. Inwestycja o wartości blisko 69 mln zł została w dużej mierze sfinansowana ze środków unijnych.
Paweł Swianiewicz, Julita Łukomska*
Diagnoza ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Część 1)
Zgodnie z art. 119 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, przyjętej 1 października 2024 r., w pierwszej połowie 2026 r. dokonana zostanie analiza skutków nowych regulacji. Obszerne, liczące prawie 250 stron, opracowanie Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego to istotny wkład do takiego przeglądu. Prezentujemy syntezę najważniejszych ustaleń. Na początek diagnoza obecnych przepisów, a w przyszłym numerze „Wspólnoty” zaprezentujemy rekomendacje zmian.
Zdzisław Majewski*
Czy będą tanie mieszkania?
W Polsce sytuacja mieszkaniowa jest najgorsza w Unii Europejskiej, bo mamy 1,1 pokoju na osobę w mieszkaniu, a u naszych sąsiadów ten wskaźnik wynosi od 1,5 w Czechach do 1,7 w Niemczech. Nowy europejski ład mieszkaniowy ma przede wszystkim zwiększyć podaż tanich lokali, dostępnych także dla najmniej zamożnych. Ma się to odbywać dzięki wdrożeniu technologii pozwalającej budować mniejszym kosztem i szybciej, a więc promowane ma być budownictwo modułowe i prefabrykacja. Będzie wsparcie dla firm budowlanych. Mieszkania mają być oszczędne energetyczne i mniej ingerujące w środowisko. Chodzi także o wyeliminowanie barier administracyjnych, a więc uproszczenie procedur budowlanych oraz pozyskiwania terenów.