Dostęp do archiwalnych wydań „Wspólnoty” możliwy jest tylko dla zalogowanych prenumeratorów.
Jeżeli chcesz otrzymać dostęp napisz do nas: marketing@municipium.com.pl
Nr 25/1447 - grudnia 20, 2025
Zamów prenumeratę już dzisiaj.
Janusz Król*
Narodził się w stajence…
Każdy, kto był w Betlejem, wie, że z tą stajenką to trochę blaga. Owszem, stało się to w miejscu, gdzie przetrzymywano zwierzęta, ale była to po prostu skalna grota wcale niepodobna do stajenek malowanych przez starych mistrzów na gotyckich retabulach.
Atrakcji moc
Jarmarki świąteczne na dobre wpisały się w kalendarz większości miast. W mniejszych miejscowościach funkcjonują jako krótkie, weekendowe wydarzenia, w wiqększych startują już w listopadzie i towarzyszą mieszkańcom aż do świąt. Ich rola jednak znacząco wykracza poza sprzedaż ozdób czy świątecznych przysmaków.
Koła ratunkowe
Na ulice Gdańska i Sopotu wyjechał Autobus SOS – mobilne wsparcie dla osób w kryzysie bezdomności. Potrzebujący otrzymają w nim ciepły posiłek i zimową odzież, a także pomoc ratownika medycznego oraz pracownika socjalnego. Projekt realizuje Towarzystwo Wspierania Potrzebujących „Przystań”, a jego działanie współfinansowane jest przez oba samorządy.
Dominik Krzysztofowicz
Miał być przełom, jest rozczarowanie
Po latach stopniowego ograniczania samodzielności gmin, powiatów i województw rząd przedstawił projekt ustawy o likwidacji barier utrudniających funkcjonowanie JST. Choć samorządowcy są zadowoleni z nowych propozycji, to są one w gruncie rzeczy jedynie technicznymi rozwiązaniami usprawniającymi codzienność samorządową, a nie – jak oczekiwano – gruntownym przeglądem i reformą systemu prawa.
Rozmawia: Sławomir Bukowski
Gminy potrzebują ekspertów od trudnych projektów
Chcemy być dla samorządów nie tylko bankiem od wielkich transakcji dla dużych aglomeracji, ale partnerem obecnym także w mniejszych gminach – deklaruje prezes Banku Pekao S.A. Cezary Stypułkowski. Podkreśla, że przewagą jego banku jest zdolność do długoterminowego finansowania skomplikowanych projektów oraz silne lokalne relacje oparte na zrozumieniu realnych potrzeb samorządów.
Dominik Krzysztofowicz
Powstaje centralny rejestr chaosu?
Centralny Rejestr Umów miał być narzędziem wzmacniającym jawność wydatkowania środków publicznych, tymczasem stał się jednym z najbardziej wyrazistych przykładów tzw. polskiej choroby legislacyjnej – prawa tworzonego w oderwaniu od praktyki.
Prasa samorządowa zostaje? Nagły zwrot akcji
Jeszcze w październiku podczas prezentacji założeń ustawy medialnej minister kultury Marta Cienkowska wśród jej filarów wymieniała zakaz wydawania prasy przez samorządy. Temat od miesięcy był przedmiotem gorącej debaty, a resort wydawał się konsekwentnie stać po stronie wprowadzenia ograniczeń. Tymczasem w opublikowanym 8 grudnia projekcie ustawy taki zapis się nie pojawia, ku zaskoczeniu zarówno zwolenników, jak i przeciwników regulacji.
„Kłamliwe tezy” i „bezpodstawne zarzuty”. Bydgosko-toruński spór o strategię rozwoju kraju
List Rafała Bruskiego do Piotra Całbeckiego zaostrzył trwający od lat spór o rolę Bydgoszczy i Torunia w układzie osadniczym kraju. Prezydent Bydgoszczy oskarża marszałka woj. kujawsko-pomorskiego o brak neutralności, manipulowanie danymi i działanie na szkodę miasta. Marszałek odpowiada, że zarzuty są bezpodstawne.
Gminy chcą udziału w VAT, rząd mówi „nie”
Czy jednostki samorządu terytorialnego powinny otrzymać udział w dochodach z podatku VAT? To pytanie od lat powraca w debacie publicznej, a ostatnio wybrzmiało w interpelacji posła Rafała Komarewicza skierowanej do ministra finansów. Resort odpowiedział, że taki udział w VAT jest nie tylko niecelowy, ale wręcz niemożliwy do wdrożenia.
Mieszkańcy próbowali odwołać władze, ale ich plan się nie powiódł
W niedzielę 7 grudnia w trzech gminach – Cieszynie, Jeleśni i Barcianach – odbyły się referenda w sprawie odwołania lokalnych władz. Wszystkie okazały się nieważne z powodu zbyt niskiej frekwencji.
Akt oskarżenia dla prezesa Związku Miast Polskich
Do Sądu Okręgowego w Katowicach trafił liczący 623 strony akt oskarżenia w sprawie nieprawidłowości w Collegium Humanum. Obejmuje 29 osób – wśród nich są politycy, wykładowcy, funkcjonariusze publiczni, a także prezes Związku Miast Polskich, prezydent Wrocławia Jacek Sutryk.
Starosta pajęczański w areszcie
Na trzy miesiące trafił do aresztu Paweł S., pełniący funkcję starosty pajęczańskiego. To efekt szeroko zakrojonego śledztwa w sprawie korupcji urzędniczej.
Pijany wójt spowodował kolizję i uciekł
W Przechlewie (woj. pomorskie) doszło do kolizji, której sprawcą okazał się 63-letni wójt gminy Andrzej Żmuda-Trzebiatowski, prywatnie ojciec znanej aktorki.
Rafał Pawlak, Instytut Łączności – PIB
SI2PEM – narzędzie, które uspokaja emocje i ułatwia dialog z mieszkańcami
W wielu gminach scenariusz wygląda podobnie: pojawia się informacja o budowie nowej stacji bazowej, a do urzędu zaczynają spływać pytania dotyczące bezpieczeństwa i poziomu promieniowania. Część osób oczekuje wyjaśnień, inni domagają się pomiarów, a niektórzy zgłaszają obawy o zdrowie . W takich sytuacjach pracownicy urzędu stają przed trudnym zadaniem — jak szybko i wiarygodnie odpowiedzieć na te wątpliwości? Z pomocą przychodzi system SI2PEM.
Port Morski w Elblągu przed wielką szansą
Komisja Europejska zgodziła się na wykorzystanie środków z programu regionalnego na lata 2021–2027 na inwestycje portowe i okołoportowe w Elblągu.
Zielona transformacja miast nabiera tempa
Ponad 320 miast zgłosiło projekty do Instrumentu Zielonej Transformacji Miast – programu działającego w ramach KPO i wspierającego inwestycje służące ochronie klimatu. Z tego 241 samorządów podpisało umowy, a łączna wartość pożyczek sięgnęła 8,8 mld zł.
Radom: 35 mln zł na ochronę ludności
Radom staje się jednym z kluczowych beneficjentów rządowego Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC). Miasto, liczące blisko 200 tys. mieszkańców, podpisało pięć umów o łącznej wartości 35 mln zł, co plasuje je wśród największych odbiorców wsparcia na Mazowszu.
Materiał partnera
KHK SA – doświadczenie i nowoczesność
Tradycja i nowoczesność, postęp cywilizacyjny i techniczny – to hasła najlepiej określające minione niemal 30 lat gospodarki komunalnej w Krakowie. To także czas intensywnego rozwoju, planowania i nowych, ambitnych wyzwań.
Są pieniądze na rekultywację terenów po Zachemie
Bydgoszcz otrzyma ponad 73 mln zł na przygotowanie projektów naprawczych dla terenów po dawnych Zakładach Chemicznych „Zachem” – jednego z najbardziej zanieczyszczonych obszarów przemysłowych w Polsce. Środki pochodzą z KPO (60,28 mln zł) oraz ze zwrotu VAT (13,31 mln zł).
Radomir Matczak*
35 lat samorządności. Jak wzmocnić państwo, wzmacniając regiony
Reforma samorządowa z 1990 roku przywróciła wspólnotom lokalnym podmiotowość. Kolejna – z 1998 roku – miała ugruntować szczebel powiatowy i regionalny. To się po części udało. Jednak przysłowiowa szklanka jest tylko do połowy pełna. Samorządowe województwa stały się istotną częścią polskiego ustroju, pomostem między lokalnością a państwem, ale ich realna rola jest wciąż słabsza niż pierwotnie oczekiwano.
Katarzyna Sekuła-Jelito, Rafał Rudka
Samorząd wciąż męski i dojrzały
Z najnowszego raportu Związku Powiatów Polskich wynika, że w radach gmin, powiatów i województw najwięcej radnych to wykształceni mężczyźni w wieku 40–59 lat. Dane pokazują lokalną władzę, która profesjonalizuje się, ale jednocześnie zamyka w kręgu tych samych pokoleń i środowisk.
Bartosz Klimas
Czasem oaza, zazwyczaj miraż
Nie znajdziesz tu krzepiących przykładów ciekawych praktyk partycypacyjnych ani opisów wyjątkowych włodarzy, którzy zdecydowali się oddać mieszkańcom część przypisanej im władzy – przestrzegają Witold Gawda i Lech Mergler, redaktorzy raportu „O pustyni samorządności i jej rewitalizacji”.
Sławomir Bukowski
Bezkrólewie w stolicy? O kondycji warszawskiego samorządu
Rafał Trzaskowski lubi opowiadać, że Warszawa jest jego „ulubionym projektem”, ale z rozmowy z Janem Mencwelem – radnym miasta i współzałożycielem stowarzyszenia Miasto Jest Nasze – wyłania się zupełnie inny obraz. To stolica, w której prezydenta często fizycznie nie ma, decyzje rozmywają się między biurami, a realną władzę sprawują partyjne układy i deweloperskie interesy. Warszawa – zdaniem Mencwela – działa dziś w trybie „bezkrólewia”.
dr Grzegorz Bebłowski*
Dwukadencyjność, czyli pytanie o filozofię rządzenia
W samorządzie trwa jedna z najważniejszych debat ostatnich lat – o dwukadencyjności. To temat, który nie dotyczy wyłącznie samych włodarzy, lecz sięga głęboko: do definicji demokracji lokalnej, prawa obywateli do wyboru swoich przedstawicieli oraz sposobu, w jaki rozumiemy odpowiedzialność władzy publicznej.
Dwie kadencje czy więcej?
Ograniczenie liczby kadencji wójtów, burmistrzów i prezydentów miast jest jednym z najbardziej zapalnych punktów sporu o kształt samorządu. Organizacje strażnicze widzą w niej bezpiecznik przed degeneracją władzy, podczas gdy środowiska samorządowe mówią o niekonstytucyjnym ograniczaniu praw wyborczych i eliminowaniu doświadczonych gospodarzy gmin z życia publicznego.
Plany ogólne na początku długiej drogi
6 listopada w Dzienniku Urzędowym Województwa Dolnośląskiego ukazała się uchwała rady miejskiej Chojnowa w sprawie uchwalenia planu ogólnego miasta. To druga taka uchwała w kraju, pierwsza w woj. dolnośląskim i pierwsza, której nie zakwestionował nadzór prawny wojewody.
Beata Kocięcka
Komisja rewizyjna kontroluje wójta jako właściciela udziałów w spółkach czy działalność spółek z udziałem gminy?
Dotychczas przyjmowano, że komisja rewizyjna rady gminy może kontrolować jedynie sposób wykonywania przez wójta nadzoru właścicielskiego nad spółkami z udziałem gminy, a nie działalność samych spółek. Najnowsze orzecznictwo sądowe, oparte na szerokiej wykładni pojęcia „gminnych jednostek organizacyjnych”, otwiera jednak drogę do bezpośredniej kontroli jednoosobowych spółek gminy.
Dominik Krzysztofowicz
Energia, uproszczenia i nowy budżet UE oczami regionów
Tania energia jako prawo obywatela, uproszczone przepisy bez centralizacji oraz silna pozycja samorządów w podziale unijnych funduszy – to główne postulaty Europejskiego Komitetu Regionów przyjęte podczas grudniowego posiedzenia w Brukseli. W debatach nie zabrakło głosu polskich samorządowców.
Nie możemy czekać do 2060 roku na czyste powietrze
Ponad tysiąc gmin wystosowało apel do Donalda Tuska o pilne usprawnienie programów służących poprawie jakości powietrza. Alarmują, że tempo wymiany przestarzałych źródeł ogrzewania jest dramatycznie niewystarczające, a obecne działania państwa – z programem „Czyste Powietrze” na czele – wymagają głębokiej reformy.
Ruszyła Kalisko-Ostrowska Kolej Aglomeracyjna
Zapowiadana „rewolucja kolejowa” w południowej Wielkopolsce weszła w fazę realizacji. 25 listopada br. w Ostrowie Wielkopolskim przedstawiciele gmin, powiatów oraz samorządu województwa podpisali umowy dotacyjne pozwalające uruchomić Kalisko-Ostrowską Kolej Aglomeracyjną (AKO). 14 grudnia br. na tory wyjechały dodatkowe pociągi, wzmacniając ofertę podróży między Kaliszem, Ostrowem Wielkopolskim, Opatówkiem, Krotoszynem i Odolanowem.
Bydgoszcz na ścieżce szybkiego rozwoju
Bydgoszcz znalazła się w pierwszej dwudziestce najszybciej rozwijających się europejskich miast. Ranking opracowali analitycy Oxford Economics. O kondycji miasta świadczy nie tylko wzrost PKB, ale mocna pozycja w wielu dziedzinach.
Urszula Adamczyk
Utopione nadzieje. Spór o Międzyodrze
Prezydent zawetował ustawę o utworzeniu Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry, zamykając tym samym proces, który dla nadodrzańskich gmin był nadzieją na przełom. Choć dyskusje o przyszłości Międzyodrza wciąż trwają, większość samorządowców nie ma wątpliwości, że weto to stracona szansa nie tylko na kompleksową i uporządkowaną ochronę przyrody, ale też, a może przede wszystkim, na rozwój regionu.
Inteligentne wsie w praktyce
Jak stworzyć wieś nowoczesną, odporną, atrakcyjną dla mieszkańców i jednocześnie harmonijnie łączącą lokalną tradycję z innowacjami? Odpowiedzi na te pytania poszukiwano 21 listopada br. w Warszawie podczas warsztatów Design Thinking Smart Village 2025, zorganizowanych przez Departament GovTech Polska w Ministerstwie Cyfryzacji. W wydarzeniu uczestniczyło ponad 100 osób z całej Polski.
Urszula Adamczyk
Szkoła sołtysek
Uczestniczki kursu liderskiego w Elgnówku – sołtyski, członkinie kół gospodyń i lokalne działaczki – wracają do swoich miejscowości z konkretną wiedzą i motywacją do działania. Organizują wydarzenia, zakładają stowarzyszenia, piszą projekty i aktywizują mieszkańców. Ich historie pokazują, że zmiany zaczynają się od małych kroków i osób, które chcą spróbować zrobić coś więcej dla swojej społeczności.
Dominik Krzysztofowicz
Łódź: park Kilińskiego odzyskuje rzekę
Już wkrótce łódzki park stanie się placem budowy – teren zostanie ogrodzony, a ekipy rozpoczną prace nad przywróceniem rzeki Lamus na powierzchnię. Po stu latach zapomnienia podziemny ciek znów stanie się częścią miejskiego krajobrazu.
Gdynia coraz bliżej wpisu na listę UNESCO
Miasto wybudowane wraz z portem w ciągu zaledwie kilkunastu prezentuje spójny w styl modernistyczny i właśnie dlatego ma szansę trafić na prestiżową listę. W tej chwili gdyńscy urzędnicy korzystają z możliwości dodatkowych konsultacji z ekspertami organizacji ICOMOS, żeby jak najlepiej dopracować wniosek.
Krupówki nie trafią do rejestru zabytków
Decyzja małopolskiego konserwatora wywołała w Zakopanem falę sprzeciwu. Władze miasta, Towarzystwo Opieki nad Zabytkami oraz wielu mieszkańców od lat alarmują, że jeden z najsłynniejszych polskich deptaków traci swój historyczny charakter pod presją deweloperów.
Unikatowa gdańska donatywa na aukcji
Na grudniowej aukcji pojawiła się prawdziwa rzadkość – 6-dukatowa donatywa Jana II Kazimierza, jeden z najcenniejszych przykładów gdańskiego mennictwa z XVII wieku.
Dom Sportu ponownie otwarty
W Turzy Śląskiej (gmina Gorzyce, woj. śląskie) uroczyście otwarto zmodernizowany Dom Sportu, Kultury i Rekreacji. Miejsce, które od kilku dekad integruje mieszkańców, zyskało nie tylko nowy wygląd i wyposażenie, ale również dodatkową przestrzeń.
Lublin: pierwsze mieszkania z dopłatami do czynszu
Wiosną 2026 r. pierwsi mieszkańcy wprowadzą się do mieszkań na wynajem na nowym osiedlu przy ul. Krochmalnej w Lublinie. Inwestorem jest Fundusz Sektora Mieszkań dla Rozwoju, którego działalnością inwestycyjną zarządza PFR Nieruchomości S.A. W naborze najemców uczestniczyło miasto, co oznacza, że osoby spełniające kryteria będą mogły ubiegać się o dopłaty do czynszu.
Rosnące ryzyko klimatyczne wyzwaniem dla samorządów
Zmiany klimatyczne coraz silniej wpływają na funkcjonowanie gmin i regionów – wynika z poradnika Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego. Autorki publikacji „Zintegrowane planowanie rozwoju w kontekście zmian klimatu” podkreślają, że samorządy stoją dziś w obliczu „decydującego momentu”, który przesądzi o bezpieczeństwie mieszkańców.
Problemy z dostępem do aptek na wsi
Mieszkańcy wielu gmin skarżą się na brak aptek, a samorządy alarmują o narastającym kryzysie dostępu do leków na terenach wiejskich. Ministerstwo Zdrowia odpowiada, że winne temu są realia ekonomiczne, a nie obowiązujące przepisy.
Samorządy chcą większych kompetencji w ochronie lasów
Ministerstwo Klimatu i Środowiska potwierdziło, że pracuje nad reformami, które mają wzmocnić udział gmin w planowaniu gospodarki leśnej, jednak nie przewiduje wprowadzenia kluczowego dla samorządów narzędzia – zakazu wycinki drzew w zespołach przyrodniczo-krajobrazowych.
Marcin Pańków*
Przyczynek do debaty o lasach publicznych. O co chodzi w sporze o Narodowy Program Leśny
Aktualna debata o polskich lasach słabo przebija się w szerszej opinii publicznej. Mało kto wie o co konkretnie chodzi w sporze społecznym z Lasami Państwowymi. I chyba nikt już nie jest się w stanie połapać w niuansach obecnego stanu tej debaty. A sprawa jest istotna, skoro idzie o zarządzanie jedną trzecią powierzchni kraju, którą wszyscy mamy mniej lub bardziej pod nosem.
Andrzej Bura*
Informacja publiczna w sferze pracowniczej i organizacji wewnętrznej JST Część 2
Kontynuujemy omawianie kwestii z obszaru stosunku pracy oraz organizacji wewnętrznej JST, które mogą (lub nie) zostać ujawnione przez pracodawcę samorządowego – lub kierownika jednostki – na wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Analizujemy orzecznictwo sądów administracyjnych, a także przepisy prawa.
Zdzisław Majewski*
Nasz model rozwoju kuleje
Koniec roku to czas, kiedy w przestrzeni publicznej pojawiają się raporty, bilanse otwarcia, diagnozy i tym podobne dokumenty przepowiadające, co nas czeka w krajowej gospodarce w 2026 roku i w latach następnych. Od 10 lat Warsaw Enterprise Institute publikuje raport, przynoszący diagnozę naszego modelu wzrostu gospodarczego i odpowiadający na pytanie: czy i kiedy dogonimy najbogatsze gospodarki Europy?