Dostęp do archiwalnych wydań „Wspólnoty” możliwy jest tylko dla zalogowanych prenumeratorów.
Jeżeli chcesz otrzymać dostęp napisz do nas: marketing@municipium.com.pl
Nr 22/1444 - października 31, 2025
Zamów prenumeratę już dzisiaj.
Janusz Król*
20 lat w Unii
W tym numerze publikujemy niezwykle ciekawy ranking opracowany przez profesora Pawła Swianiewicza we współpracy z dr Julitą Łukomską, który zatytułowaliśmy „20 lat polskich samorządów w Unii Europejskiej”.
Folk na ścianach
Jeszcze kilka lat temu w polskich miastach dominowały murale historyczne, pełne patriotycznych odniesień, portretów bohaterów i ważnych rocznic. Często budziły emocje, czasem zachwyt, a czasem dyskusję o estetyce przestrzeni publicznej. Dziś coraz wyraźniej widać nowy trend: murale inspirowane folklorem i kulturą ludową, pozbawione pomnikowego tonu i, co najważniejsze, dopracowane artystycznie.
Miejscy inżynierowie do spraw pogody
Coraz więcej miast w Europie udowadnia, że na klimat można mieć realny wpływ. Wprowadzają rozwiązania, które pomagają chłodzić ulice i place, dzięki czemu upały stają się mniej uciążliwe. Okazuje się, że kontrolowanie pogody w mieście jest nie tylko możliwe, ale naprawdę potrzebne.
Urszula Adamczyk
Lepszy czas dla urzędników. A dla mieszkańców?
Udział urzędów gmin, miast i powiatów w pilotażu skróconego czasu pracy spotkał się z mieszanymi opiniami. Krytycy twierdzą, że skoro urzędnicy mogą pracować krócej, to znaczy, że ich dotychczasowe obciążenie nie było nadmierne. Samorządowcy odpowiadają, że to krok, aby zatrzymać doświadczoną kadrę, poprawić warunki zatrudnienia i jakość obsługi mieszkańców. Zapewniają też, że dzięki dofinansowaniu z programu możliwe będzie wdrożenie rozwiązań usprawniających pracę.
Rozmawia: Janusz Król
Samorządowa jedność ponad granicami. Dorzecze Wisłoki zbudowało wspólną strategię rozwoju
W czasach, gdy wiele gmin zmaga się z problemem izolacji administracyjnej i ograniczonymi środkami, w powiecie mieleckim udało się stworzyć realną wspólnotę samorządową. Konwent Wójtów i Burmistrzów Powiatu Mieleckiego oraz Stowarzyszenie Samorządów Dorzecza Wisłoki stały się narzędziem współpracy ponad granicami powiatów i województw. – Wspólne projekty, strategie i rozmowy z ministrami przynoszą konkretne efekty – mówi Robert Pluta, wójt Padwi Narodowej. – To dowód, że siła lokalnych samorządów tkwi we współdziałaniu, a nie w rywalizacji.
Materiał partnera
ABC Kancelaria – kompleksowa obsługa korespondencji przychodzącej i wychodzącej dostępna bezpłatnie dla JST
System ABC Kancelaria w wersji Lite jest już dostępny dla wszystkich jednostek administracji publicznej. Pierwsza wersja systemu pozwala na gromadzenie w jednym miejscu kompletnej korespondencji przychodzącej i wychodzącej, zapewniając pełną integrację z platformami eDoręczenia oraz ePUAP, a także rejestrację dokumentów papierowych.
Miasta subregionalne i ich rola w Strategii Rozwoju Polski 2035
– Potrzebna jest zgoda ponadpolityczna co do polityki miejskiej – mówił wiceminister funduszy i polityki regionalnej Jacek Karnowski podczas spotkania miast subregionalnych w Elblągu, poświęconego roli takich miast w dokumentach strategicznych szczebla krajowego.
Przyszłość zaczyna się w gminach wiejskich
18–19 listopada 2025 r. w Centrum Konferencyjnym „Warszawianka” w Jachrance na XXI Kongresie Gmin Wiejskich spotkają się wójtowie, burmistrzowie, skarbnicy, sekretarze, radni oraz eksperci z instytucji publicznych, świata nauki i finansów.
III Krajowy Kongres Przewodniczących Rad Gmin, Powiatów i Sejmików Województw
Spotkanie liderek i liderów organów stanowiących samorządu (7–8 listopada) organizuje w Gdyni Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego. To będzie przestrzeń rozmowy o realnym wpływie rad na polityki lokalne, jakość stanowienia prawa i współpracę z mieszkańcami.
Materiał partnera
Nie każde dziecko może się bawić, dlatego obowiązek jest po naszej stronie
Dostępność przestrzeni publicznej to dziś nie dobra wola, lecz prawny i moralny obowiązek samorządów. Zgodnie z ustawą o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, każda jednostka samorządu terytorialnego ma obowiązek tworzenia przestrzeni przyjaznych wszystkim użytkownikom. Place zabaw – podobnie jak szkoły czy parki – muszą być planowane w sposób uniwersalny i inkluzywny. To nie tylko kwestia zgodności z przepisami, ale inwestycja w kapitał społeczny – w dzieci dorastające w przekonaniu, że wspólna przestrzeń należy do wszystkich.
Materiał partnera
Koordynator szerokopasmowy. Inwestycja w cyfrowy rozwój czy zbędny luksus?
Dostęp do szybkiego internetu przestał być już czymś wyjątkowym – stał się infrastrukturą niezbędną do funkcjonowania społeczeństwa i gospodarki. Możliwość korzystania z sieci jest standardem, traktowanym wręcz na równi z dostępem do wody czy prądu. Czy obecność w samorządach osoby odpowiedzialnej za współpracę z przedsiębiorcami telekomunikacyjnymi, analizę potrzeb mieszkańców i wspieranie lokalnych inwestycji cyfrowych to rzeczywiście inwestycja w rozwój, czy tylko dodatkowy koszt dla gminy?
Materiał partnera
Dziękujemy za wspólny czas i inspirujące rozmowy
Za nami XXIII Samorządowe Forum Kapitału i Finansów w Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach pełne merytorycznych dyskusji, wymian doświadczeń i cennych wniosków. Ponad 1300 uczestników – przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego, spółek komunalnych, administracji publicznej oraz firm wspierających funkcjonowanie i rozwój lokalny – stworzyło wyjątkową przestrzeń dialogu o przyszłości polskich samorządów. Dziękujemy organizatorom za zaproszenie, a Wam wszystkim za obecność, zaangażowanie i otwartość na rozmowy o wyzwaniach, które stoją przed jednostkami samorządu terytorialnego i spółkami komunalnymi.
Materiał partnera
Pionierzy cyfrowych płatności
Podczas Samorządowego Forum Kapitału i Finansów w Katowicach poznaliśmy „Pionierów cyfrowych płatności”!
Materiał partnera
KSeF od 2026 roku. Jak przygotować jednostkę samorządową do nowej ery faktur elektronicznych? Rola „Obiegu dokumentów księgowych VULCAN”
Krajowy System e-Faktur (KSeF) to ogólnopolski system teleinformatyczny, który od 2026 roku stanie się obowiązkowym narzędziem dla wszystkich podatników VAT – zarówno czynnych, jak i zwolnionych. Jego celem jest pełna elektronizacja procesu fakturowania, czyli odejście od papierowych i PDF-owych faktur na rzecz faktur ustrukturyzowanych – dokumentów w formacie XML zgodnych ze wzorem opublikowanym w Centralnym Repozytorium Wzorów Dokumentów Elektronicznych (CRWDE).
Materiał partnera
Platforma E-com: kody QR i miniopłatomaty zmieniają obsługę mieszkańców
Samorządy coraz śmielej sięgają po nowoczesne technologie, które pozwalają usprawnić obsługę mieszkańców i unowocześnić procesy administracyjne. Firma STP-Polska – laureat XIII edycji e-Commerce Polska Awards’2025 – wspiera w tym procesie gminy, powiaty i miasta, oferując innowacyjną platformę do płatności bezgotówkowych. O tym, jak działa platforma oraz jak reagują na nią urzędnicy i mieszkańcy rozmawiamy z Katarzyną Walach, dyrektorem sprzedaży STP-Polska.
GZM: setki milionów złotych i nowe autobusy
Flota pojazdów niskoemisyjnych powiększy się o 42 autobusy elektryczne. Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia podpisała umowę z firmą Solaris o wartości 170 mln zł. Dzięki tej inwestycji pasażerowie będą mogli korzystać z cichszych, bardziej komfortowych i przyjaznych środowisku pojazdów.
NaszEauto na nowych zasadach. Wśród beneficjentów także samorządy
Od 20 października 2025 r. program NaszEauto funkcjonuje w rozszerzonej formule. O wsparcie mogą starać się nie tylko osoby prywatne i firmy, lecz także instytucje publiczne, organizacje pozarządowe oraz parki narodowe. Dopłaty obejmą, poza samochodami osobowymi, również pojazdy dostawcze do 3,5 t oraz małe busy do 5 t.
Spór o godziny ponadwymiarowe w szkołach
Nowelizacja Karty Nauczyciela, która miała wyrównać warunki pracy pedagogów i ujednolicić zasady rozliczania godzin ponadwymiarowych, wywołała poważny spór między Ministerstwem Edukacji Narodowej a Związkiem Nauczycielstwa Polskiego. Choć resort podkreśla, że zmiany są korzystne dla nauczycieli, ZNP oskarża ministerstwo o nieprecyzyjne przepisy, które pozbawiają części nauczycieli należnego wynagrodzenia.
Dominik Krzysztofowicz
Pakt dla wschodnich regionów przygranicznych
Podczas 168. sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów marszałek woj. podkarpackiego Władysław Ortyl zainicjował debatę nad Paktem na rzecz wschodnich regionów przygranicznych. Inicjatywa, zapowiedziana przez wiceprzewodniczącego KE Raffaele Fitto 26 czerwca w Białowieży, ma wzmocnić odporność wschodnich terytoriów UE na konsekwencje rosyjskiej agresji na Ukrainę. Swoje opinie do projektu zgłosiły m.in. województwa podlaskie i podkarpackie.
Dominik Krzysztofowicz
„Niedozobaczenia” w Brukseli
60 fotografii Vladyslava Musiienki zestawia świąteczny Kijów z ruinami Buczy, pokazując przepaść między Ukrainą sprzed inwazji a krajem rozdartym wojną. Brukselska odsłona wystawy, zorganizowana przez marszałka woj. pomorskiego Mieczysława Struka, to apel o solidarność i nieobojętność w sercu Unii.
Rozmawia: Sławomir Bukowski
Łączymy gospodarkę z jakością życia
Tramwaj na południe miasta, zielona infrastruktura i analityka AI. Z Marcinem Krupą, prezydentem Katowic, rozmawiamy o mobilności i partycypacji, potencjale Strefy Kultury, zatrzymywaniu talentów oraz wpływie nowej ustawy o dochodach JST na budżet i inwestycje na 2026 rok.
Bezpieczny Wrocław – program, który może inspirować inne miasta
Wrocław staramy się budować jako miasto otwarte, dynamiczne i odważnie eksperymentujące z nowymi rozwiązaniami. Jednak w ostatnich latach pojawiło się pytanie, które stawia sobie każdy samorząd: jak sprawić, by mieszkańcy czuli się pewnie w obliczu klęsk żywiołowych, awarii energetycznych czy dezinformacji? Odpowiedzią jest program „Bezpieczny Wrocław”. To nie kampania ani zbiór pojedynczych działań, lecz systemowa strategia miasta.
Długa lista nieprawidłowości przy budowie obwodnic
Inwestycje, choć miały zapewnione finansowanie, w wielu przypadkach nie były realizowane prawidłowo – uważa NIK. Izba ma zastrzeżenia już do etapu planowania, zwłaszcza przygotowywania zamówień publicznych. Ujawniła sporo błędów w utrzymaniu obiektów – w jednym przypadku stwierdziła nie tylko ryzyko powstania znacznej szkody w mieniu, ale nawet zagrożenie dla zdrowia i życia.
Skawina: 190 mieszkań w formule „na wynajem”
Na początku 2026 roku do użytku zostaną oddane nowe mieszkania przy ul. Torowej w Skawinir. 190 lokali wybudowała spółka PFR Nieruchomości. Do współpracy przy naborze zaprosiła samorząd, a to oznacza, że najemcy będą mogli skorzystać z dopłat do czynszu.
Bartosz Klimas
Stacja Kowary, proszę wsiadać
Odnowiony dworzec kolejowy w Kowarach pełni rolę centrum kulturalno-turystycznego, a niebawem będzie gotów na przyjęcie pociągów. Dolnośląski samorząd rewitalizuje bowiem miejscową linię kolejową.
Sopot: nowa jednostka do zarządzania zasobem mieszkaniowym
Mieszkańcy Sopotu korzystający z lokali komunalnych mają otrzymać szybszą i bardziej kompleksową obsługę. Miasto planuje powołać nową jednostkę budżetową o nazwie Sopockie Nieruchomości Komunalne, która skonsoliduje zarządzanie zasobem, ujednolici standardy i skróci czas reakcji na potrzeby lokatorów.
Prezydent Krakowa proponuje „Pakt dla krakowskich osiedli”
Miasto przeznaczy około pół milirada złotych na inwestycje, które w najbliższych czterech latach mają poprawić codzienny komfort życia. Program zakłada m.in. remonty i budowę chodników, modernizację dróg, doświetlenie przejść dla pieszych oraz nowe ławki i wiaty przystankowe.
CBA w Nowym Sączu, prezydent zatrzymany
Agenci zatrzymali prezydenta Ludomira Handzla oraz jego zastępcę Artura Bochenka. To może mieć związek ze śledztwem prowadzonym pod nadzorem Prokuratury Europejskiej.
Pociągiem z Warszawy do Lublina w 90 minut?
Ostatni odcinek linii Warszawa Wschodnia – Lublin doczeka się rozbudowy. Na linii otwockiej zmodernizowanych zostanie 8 przystanków, dobudowane dwa nowe tory, powstaną 4 skrzyżowania bezkolizyjne i 20 tuneli dla pieszych.
Lublin: nagroda za transformację cyfrową w oświacie
Miasto otrzymało nagrodę w konkursie „Sekrety zarządzania: dobre praktyki organizacji i zarządzania w administracji samorządowej” za utworzenie siedmiu Centrów Kompetencji Cyfrowych, które zapewniają obsługę informatyczną wszystkim jednostkom oświatowym.
Łódź: nocny zakaz sprzedaży alkoholu
Od godz. 22 do 6 na siedmiu osiedlach obowiązuje zakaz sprzedaży alkoholu poza lokalami gastronomicznymi. To efekt obywatelskiej inicjatywy, którą mieszkańcy zgłosili do rady miejskiej, a ta ją przegłosowała.
Paweł Swianiewicz, Julita Łukomska
Ranking: 20 lat polskich samorządów w Unii Europejskiej
Sprawdziliśmy, ile środków unijnych pozyskały samorządy w latach 2004–2024. Wyniki są bardzo ciekawe. W 42 jednostkach łączna kwota dotacji przekroczyła 10 tys. zł na osobę. Są wśród nich 3 miasta wojewódzkie, 3 miasta na prawach powiatu, 12 małych miast i 24 gminy wiejskie. Absolutni liderzy to: Krynica Morska (woj. pomorskie), Uniejów (łódzkie), Świnoujście (zachodniopomorskie) i Ożarowice (śląskie).